Sterke start voor grensoverschrijdende samenwerking Urban Nodes
Op 26 februari vond in het Huis der Provincie in Arnhem de eerste grensoverschrijdende conferentie over Urban Nodes plaats. Urban nodes, stedelijke knooppunten, zijn de Europese steden met meer dan 100.000 inwoners, die aan de slag moeten met het maken van een Duurzaam Stedelijk Mobiliteitsplan voor hun stad en omliggende regio. De conferentie, georganiseerd binnen de structurele samenwerking Mobility NL-NRW, bracht circa 130 deelnemers uit Nederland en Noordrijn-Westfalen bijeen.
De eerste Urban Nodes-conferentie binnen Mobility NL-NRW bouwt voort op meer dan twintig jaar grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van mobiliteit en infrastructuur tussen Noordrijn-Westfalen en Nederlandse provincies. Tegelijkertijd markeert zij een nieuw begin. Centraal stond namelijk de vraag hoe deze partijen nu, samen met hun steden, de nieuwe Europese TEN-T-verordening concreet kunnen benutten om hun mobiliteitsambities te realiseren en te versnellen.
Urban nodes als schakel in het Europese netwerk
Met de herziening van de TEN-T-verordening in 2024 hebben alle steden met meer dan 100.000 inwoners de status van ‘urban node’ gekregen binnen het Trans-Europese vervoersnetwerk. Daarmee zijn zij niet alleen stedelijke knooppunten, maar wordt ook hun rol als cruciale schakels in de Europese corridors voor personen- en goederenvervoer benadrukt.
Tijdens de conferentie werd duidelijk dat de Urban Node geen op zichzelf staande entiteit is, maar onderdeel van een bredere corridor. Dat vraagt om nauwe samenwerking tussen stad en regio, ook over de grens heen. De 53 urban nodes in het TEN-T-netwerk in dit deel van Europa vertegenwoordigen samen een regio met 36 miljoen inwoners. Hun gezamenlijke positie biedt kansen om ambities op het gebied van slimme, duurzame, veilige en inclusieve stedelijke mobiliteit daadwerkelijk te versnellen.
SUMP: geen document, maar een proces
Een van de belangrijkste thema’s van de dag was de verplichting voor urban nodes om uiterlijk eind 2027 te beschikken over een – in het Engels – Sustainable Urban Mobility Plan (SUMP). Verschillende sprekers, onder wie Isabelle Vandoorne van DG MOVE (Europese Commissie), onderstreepten dat het daarbij niet primair gaat om het opleveren van een papieren document. De kernboodschap was helder: een SUMP is geen doel op zich, maar een doorlopend proces waarin nauw moet worden samengewerkt tussen partijen om duurzame mobiliteit te realiseren. Het gaat erom systematisch te werken aan duurzame mobiliteit, relevante indicatoren in beeld te brengen en te meten of beleidsmaatregelen daadwerkelijk het gewenste effect hebben. De Europese inzet is er daarmee niet primair op gericht dat de steden een formeel plan opleveren, maar dat zij meetbaar werken aan verbetering, monitoring en samenwerking.
Ook vanuit de praktijk klonk die boodschap door. Goed uitgevoerde SUMPs zijn strategische instrumenten om mobiliteit integraal en toekomstgericht vorm te geven. Zij functioneren bovendien als veranderproces binnen overheden zelf en in de samenwerking met externe partners. Dat vraagt wel om bestuurlijke wendbaarheid en om governance-structuren die innovatie mogelijk maken.
Innovatie in governance en samenwerking
Karen Vancluysen, secretaris-generaal van het POLIS Network, bood de deelnemers stof tot nadenken met haar oproep om ook de eigen bestuurscultuur te vernieuwen. Overheden moeten volgens haar innoveren, wendbaarder worden en sneller kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen.
De uitwisseling liet zien dat veel kennis al beschikbaar is, maar dat de volgende stap nu vooral ligt in het daadwerkelijk uitvoeren en opschalen van maatregelen. De teneur van de dag: veel is bekend – nu is het tijd om consequent in actie te komen.
Van visie naar uitvoering
In vier parallelle workshops werd de vertaalslag gemaakt van strategie naar praktijk. Onderwerpen als Functional Urban Areas (FUA’s), regionale en grensoverschrijdende SUMPs en stedelijke logistiek in het licht van de nieuwe TEN-T-vereisten kwamen uitgebreid aan bod.
Daarnaast werd ingezoomd op het gebruik van Urban Mobility Indicators (UMI’s) en de koppeling tussen urban nodes en de nationale en internationale TEN-T-corridors.
Het netwerk Mobility NL-NRW zal in de komende tijd vervolgactiviteiten organiseren, waaronder webinars waarin steden hun goede voorbeelden kunnen tonen. Ook zullen de partners in dit netwerk gaan bijdragen aan bijeenkomsten van Europese netwerken waarin zij actief zijn. Zo dragen zij ook op Europese schaal bij aan goed functionerende Europese corridors.
