Bestuurlijke structuur van Duitsland

Duitsland heeft een federale bestuursstructuur. Dat betekent dat de macht niet bij één orgaan ligt, maar dat deze is opgedeeld tussen organen in verschillende bestuurslagen. In dit artikel komen deze bestuurslagen aan bod, van nationaal naar lokaal.

Bundesregierung

De nationale regering, de ‘Bundesregierung’, is bovenaan de Duitse bestuursstructuur te vinden. De nationale regering bestaat uit de bondskanselier en de verschillende ministers en houdt zich bezig met nationale aangelegenheden, zoals belastingen, defensie, spoorwegen, luchtverkeer en het buitenlandbeleid. Daarnaast stelt de landelijke regering de richtlijnen vast die het kader vormen voor het beleid van de deelstaten.

Bundesländer

Duitsland bestaat uit zestien ‘Bundesländer’, die ieder hun eigen regering en parlement hebben. Zij mogen binnen de richtlijnen van de nationale regering autonoom wetten ontwerpen en beleid voeren. Hun beleid gaat over zaken als sociale wetgeving, onderwijs, politie en cultuur. De deelstaten worden in de nationale politiek en tegenover andere deelstaten vertegenwoordigd door Landesvertretungen. De Landesvertretungen behartigen ook de belangen van de deelstaten in de Europese politiek.

Landschaftsverbände

In Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen bevindt zich tussen de deelstaten en de ‘Regierungsbezirke’ nog een bestuurslaag van betekenis: de Landschaftsverbände. Dit zijn autonome instanties die over hun eigen wet- en regelgeving kunnen beschikken. Landschaftsverbände houden zich voornamelijk bezig met bepaalde takken van de gezondheidszorg, sociale hulpverlening, wegenbouw, wegenadministratie en culturele aangelegenheden.

Regierungsbezirke

Enkele Duitse deelstaten zijn opgedeeld in niet-autonome regeringsdistricten, de ‘Regierungsbezirke’. Het bestuur van deze Regierungsbezirke heet in Noordrijn-Westfalen ‘Bezirksregierung’, maar heeft in sommige andere deelstaten een andere naam. De Regierungsbezirke houden onder andere toezicht op de gemeenten binnen hun Bezirk en regelen bovendien de inzet en de aanstelling van ambtenaren in het desbetreffende Bezirk.

Landkreise

De meeste deelstaten bestaan uit verschillende ‘Landkreise’ (districten) en ‘kreisfreie’ steden. Landkreise zijn publiekrechtelijke lichamen met regionale autonomie en worden gevormd door verschillende samenwerkende gemeenten. Ze voeren taken uit die voor gemeenten te groot zijn. Kreisfreie steden zijn steden die niet bij een Landkreis horen en de bevoegdheden van een Landkreis en een stad tegelijkertijd hebben.

Gemeinden

De Landkreise bestaan tot slot uit verschillende ‘Gemeinden’, gemeenten, die meestal uit een grote stad met het voorstedelijk gebied en eventueel omliggende dorpen bestaan. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor alle taken en wet- en regelgeving op lokaal niveau. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld gemeentelijke belastingen heffen en gemeentelijke verordeningen opstellen. Ze zijn bij hun werkzaamheden onderworpen aan de wetten en richtlijnen van hogere overheden.

Landschaftsverband

De Duitse deelstaten zijn opgedeeld in ‘Landschaftsverbände’. Dit zijn samenwerkingsverbanden tussen lokale overheden van verschillende gemeenten. Een Landschaftsverband kan over haar eigen wet- en regelgeving beschikken.    

Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen

Landschaftsverbände zijn publiekrechtelijke instellingen die zich tussen de Landkreis en de deelstaat bevinden. Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen zijn de enige Duitse deelstaten waar deze organen grote rollen vervullen. Noordrijn-Westfalen is opgedeeld in twee ‘Landschaftsverbände’: het Landschaftsverband Rheinland (LVR) in Keulen en het Landschaftsverband Westfalen-Lippe in Münster (LWL). In Nedersaksen zijn twaalf verschillende Landschaftsverbände.

Taken

Landschaftsverbände houden zich voornamelijk bezig met bepaalde takken van de gezondheidszorg, zoals jeugdzorg, zorg voor mindervaliden en geestelijke gezondheidszorg. Sociale hulpverlening, wegenbouw en wegenadministratie vallen ook onder het takenpakket van de Landschaftsverbände. Daarnaast houden de Landschaftsverbände zich bezig met culturele aangelegenheden, zoals monumenten en musea.

Structuur

De LVR bestaat uit negen afdelingen: vier afdelingen houden zich bezig met de organisatie van het Landschaftsverband en vijf afdelingen houden zich bezig met de politieke en sociale taken. De LWL is opgedeeld in dertien afdelingen – zes organisatorische afdelingen en zeven afdelingen voor politieke en sociale zaken. Zowel de afdelingen van de LVR als de afdelingen van de LWL heten ‘Dezernate’; de voorzitters ervan worden ‘Dezernenten’ genoemd.

Landschaftsversammlung

In elke stad en Landkreis wordt per 100.000 inwoners één persoon verkozen die in de Landschaftsversammlung mag plaatsnemen. De Landschaftsversammlung vergadert twee keer per jaar en houdt zich bezig met de begroting en vraagstukken over de taken van het Landschaftsverband. Daarnaast kiezen de leden van de Landschaftsversammlung de directeur van het Landschaftsverband en de Dezernenten. De leden van de Landschaftsversammlung zijn grotendeels aangesloten bij partijen die ook uit de landelijke politiek bekend zijn. De Landschaftsversammlung van LWL bestaat uit 116 leden en die van LVR uit 124 leden.

De leden van de Landschaftsversammlung kiezen bovendien de leden van de ‘Landschaftsausschuss’. De Landschaftsausschuss is verantwoordelijk voor de taken die niet door de verschillende afdelingen van het Landschaftsverband of door de Landesversammlung vervuld (kunnen) worden.