Europees Comité van de Regio’s neemt Resolutie GROS aan

Grensoverschrijdende samenwerking moet weer bovenaan de beleidsagenda van de Europese Unie (EU) komen te staan. Daartoe heeft het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) op 1 juli een resolutie aangenomen. Hierin wordt de Europese Commissie  onder andere opgeroepen om met een voorstel te komen om grensoverschrijdende samenwerking in geval van toekomstige crises in stand te houden. De resolutie bevat meerdere voorstellen om de grensoverschrijdende samenwerking te verbeteren en roept de Europese Commissie op om gevolg te geven aan reeds bestaande wetgeving en verdragen, waarvan de uitvoering vaak nog voor verbetering vatbaar is.

 

De COVID-19-pandemie was een van de grootste uitdagingen voor de grensoverschrijdende samenwerking in de afgelopen decennia, en had ernstige gevolgen voor het bedrijfsleven en de mobiliteit van veel regio’s en voor de toegang van burgers tot hulpdiensten. Ook voor het uitbreken van de pandemie kampten veel grensregio’s al met een groot aantal specifieke regionale belemmeringen.

Grensoverschrijdende samenwerking waarborgen

In de resolutie, die door alle fracties van het CvdR wordt gesteund en die zal dienen als bijdrage aan de Conferentie over de toekomst van Europa, roept het CvdR de Europese Commissie op om met een voorstel te komen voor de instandhouding van grensoverschrijdende samenwerking en grensoverschrijdend leven over land en over zee in geval van een nieuwe crisis in de hele EU of op regionaal niveau. Dit voorstel moet inhouden dat de binnengrenzen van de EU open blijven zodat het vrije verkeer  van personen en de levering van grensoverschrijdende diensten gewaarborgd zijn en de interne markt en het Schengengebied volledig en soepel kunnen functioneren.

Euregio’s essentieel instrument

Verder dringt het CvdR er bij de Europese Commissie en de lidstaten op aan om de rol van de Euroregio’s als essentieel instrument voor de Europese integratie en cohesie te erkennen. Deze regio’s smeden een Euregionale identiteit, stellen gezamenlijke strategieën vast, proberen de kosten die voortvloeien uit de grensoverschrijdende context te minimaliseren en staan garant voor lokale samenwerking. Daarom zou de rol van de Euregio’s in de grensoverschrijdende samenwerking bevorderd moeten worden en zouden zij meer financiële steun moeten krijgen, aldus de resolutie.

Vrij baan voor hulpdiensten

Ook wordt de Europese Commissie in de resolutie opgeroepen maatregelen voor te stellen waardoor personeel en voertuigen van hulpdiensten te allen tijde vrij de grenzen kunnen passeren. Verder wordt gewezen op de noodzaak om grensoverschrijdende overheidsdiensten te verbeteren en naar een hoger plan te tillen. Datzelfde geldt voor het opstellen van gezamenlijke grensoverschrijdende rampenplannen om in geval van nood beter voorbereid te zijn en beter te kunnen reageren. Ook wordt benadrukt dat grensoverschrijdende structuren, zoals de Europese Groeperingen voor Territoriale Cohesie (EGTS), een prominentere rol moeten krijgen bij het beheer van grensoverschrijdende gebieden, aangezien zij zich in een unieke positie bevinden om dit te doen.

Verbetering uitvoering wetgeving

Het CvdR wijst er ook op dat de EU al over veel wetgeving en verdragen beschikt die het leven van de burgers aanzienlijk kunnen verbeteren en belemmeringen in grensregio’s kunnen wegnemen. Er zijn echter nog veel problemen met de tenuitvoerlegging ervan. In de resolutie wordt er dan ook bij de Europese Commissie op aangedrongen om de tenuitvoerlegging van de bestaande wetgeving te evalueren en de follow-upcapaciteit te versterken, zodat alle EU-wetgeving op alle niveaus naar behoren wordt uitgevoerd.

De volledige tekst van de resolutie is hier  in te zien.

Nieuwe Kamerbrief ’Groeien aan de grens’

De Nederlands-Duitse grens is door de coronapandemie en de door Duitsland ingestelde testplicht voor mensen die vanuit Nederland de Duitse grens willen oversteken, momenteel weer even voelbaarder dan ooit. Desalniettemin kon er in de afgelopen regeringsperiode van kabinet Rutte III weer een aantal stappen worden gezet op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking en het wegwerken van grensbelemmeringen. Demissionair staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Raymond Knops bracht onlangs de Tweede Kamer in een Kamerbrief op de hoogte van de ontwikkelingen in de afgelopen jaren. Ook gaf hij aan op welke terreinen er nog onbenutte kansen liggen.

In het regeerakkoord staat vermeld dat het kabinet zich sterk wil maken voor het oplossen van knelpunten aan de grens: “Het kabinet maakt werk van het wegnemen van belemmeringen die mensen ervaren in de grensregio’s. Samen met Duitse en Belgische overheden, met name de deelstaten Noordrijn-Westfalen, Nedersaksen en Vlaanderen, worden de belangrijkste knelpunten op het terrein van infrastructuur en sociale zekerheid en werkgelegenheid aangepakt.” Naast het aanpakken van knelpunten en verbeteren van de randvoorwaarden lag de focus op het optimaliseren en inhoudelijk prioriteren van governance en het anticiperen op de EU en de Benelux.

Grensoverschrijdende initiatieven

Met het programma ‘Onbegrensd’ stimuleerde het kabinet een kleine dertig initiatieven op het gebied van sport en cultuur. Ook de Regio Deals, gesloten met acht grensregio’s, gaven een stimulans aan grensoverschrijdende initiatieven, waaronder de oprichting van het Grenslandcollege in de Achterhoek. Op het gebied van onderwijs zijn verschillende acties in gang gezet, waaronder het vereenvoudigen van de procedures omtrent grensoverschrijdende stages en opleidingen, om later over de grens aan de slag te kunnen. Op de arbeidsmarkt is de duurzame financiering van de GrensInfoPunten een belangrijk resultaat. Ook is geregeld dat Duitse en Belgische grensarbeiders sinds september 2020 een DigiD kunnen aanvragen om gebruik te maken van de digitale dienstverlening van de Nederlandse overheid. Bovendien zijn er belangrijke stappen gezet op het gebied van grensoverschrijdende spoorverbindingen. Voor de Wunderline (Groningen-Bremen) zijn afspraken gemaakt om de eerste bouwfase te starten. Vanaf 2025 zullen er treinen rijden tussen Eindhoven en Düsseldorf en vanaf 2024 wordt de reistijd van de Intercity Amsterdam-Berlijn met een half uur verkort. Daarnaast werd de Leidraad Grenseffecten opgesteld, die moet borgen dat er aandacht is voor eventuele grenseffecten bij de ontwikkeling en implementatie van nieuw beleid. Om te zorgen dat beleid grensoverschrijdend succesvol kan zijn, kan gebruik worden gemaakt van het grensdataportaal van het CBS en de partners in de buurlanden. Hierin worden feiten en cijfers over de situatie in de grensregio gedocumenteerd.

Governance

Dé belangrijkste voorwaarde voor het wegnemen van grensbelemmeringen: elkaar zien en elkaar spreken, zo staat te lezen in de brief. Een belangrijke randvoorwaarde om samen te werken, vraagstukken te agenderen en afspraken daarover te maken, vormt governance: het organiseren van structureel overleg tussen alle partners in de grensoverschrijdende samenwerking. Een voorbeeld daarvan is de tweejaarlijkse regeringsontmoeting tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen, met in het verlengde daarvan de Grenslandagenda. Ook de jaarlijkse Grenslandconferentie, die dit jaar op 30 september in Enschede gehouden zal worden, dient in deze context te worden genoemd.

Met Nedersaksen wordt samengewerkt in de vorm van de Triloog, die in december 2020 voor de eerste keer plaatsvond. De inhoud van deze samenwerking is vastgelegd in de Samenwerkingsagenda, met thema’s als economie, arbeidsmarkt, onderwijs, klimaat, infrastructuur en natuur.

Cross Border Task Force Corona

Het nieuwste instrument in de grensoverschrijdende governance is de Cross Border Task Force Corona, die onlangs haar eerste verjaardag vierde. Doel van de samenwerking is om informatie uit te wisselen tussen de buurlanden, samenhang tussen maatregelen te bevorderen en negatieve grenseffecten te voorkomen. Op die manier kon ervoor worden gezorgd dat de Nederlands-Duitse grens gedurende de coronapandemie voor noodzakelijk verkeer open kon blijven.

Europa in het klein

“Europa begint in de grensregio. Hier is Europese integratie tastbaar”, aldus staatssecretaris Raymond Knops in de Kamerbrief. Grensoverschrijdende samenwerking kan de verschillen tussen lidstaten overbruggen. Andersom kunnen door Europa en de samenwerking binnen de Benelux Unie grensoverschrijdende samenwerkingsinitiatieven worden gesteund, met behulp van financiële, juridische en andere instrumenten. Interreg-gelden zijn hierin een belangrijk middel, zo blijkt uit de brief. Ook de voorbereiding voor de nieuwe Interreg-programmaperiode 2021-2027 is al in een vergevorderd stadium, met aandacht voor de innovatiekracht van de regionale economie, de energietransitie, vergroening van de grensregio en het verminderen van de barrièrewerking van de grenzen.

Grensoverschrijdend potentieel niet of onvoldoende benut

De leefwereld van bewoners en de economie stoppen niet aan de grens, zo leerde de staatssecretaris tijdens een groot aantal werkbezoeken aan beide zijden van de grens. Hoewel de aandacht voor de kansen in de grensregio’s de afgelopen jaren is gegroeid, moet echter worden geconcludeerd dat veel grensoverschrijdend potentieel nog niet of nauwelijks wordt benut. Dat komt niet alleen door cultuurverschillen en verschillen in wet- en regelgeving, maar ook door de manier waarop in politieke, bestuurlijke en ambtelijke kringen naar de grensregio’s wordt gekeken. “Grensregio’s worden, zo heb ik ervaren, nog te vaak beschouwd en behandeld als letterlijk marginale, aan de rand van het land gelegen gebieden. Het idee dat in Nederland werkgelegenheid en goede toekomstperspectieven zijn samengebald in de Randstad en dat de grensregio voor krimp en leegstand staat, is echter een hardnekkig misverstand”, aldus staatsecretaris Knops. Marktleiders en innovatieve startups komen steeds vaker ook uit de grensregio’s, die samenwerken met partners in het buurland. Eén van de voorbeelden daarvan is het HEAVENN-project rond de inzet en productie van waterstof in samenwerking met Nedersaksen. Een ander lichtend voorbeeld is de grensoverschrijdende samenwerking bij de ontwikkeling van de Einstein Telescoop, voor het detecteren en bestuderen van zwaartekrachtgolven.

Ontwikkelingsperspectief

Knops pleit in de Kamerbrief voor een ontwikkelingsperspectief waarin beter wordt ingespeeld op de specifieke kenmerken en mogelijkheden van de grensregio’s. “Juist daar kunnen we nieuwe wegen inslaan en werken aan de oplossingen van de toekomst. Juist daar kunnen bedrijven optimaal profiteren van de nabijheid van grote afzetmarkten aan de andere kant van de grens en in de rest van Europa.” Op deze manier blijft het motto ‘Geen grenzen aan de groei, maar groeien aan de grens’ relevant. Om dat te kunnen realiseren is het noodzakelijk dat grensoverschrijdende samenwerking bestuurlijk en ambtelijk steviger verankerd wordt en de beleidsmatige en financiële ondersteuning op niveau blijft om initiatieven te ondersteunen en knelpunten aan te pakken. “Bestendiging van deze relaties met de buurlanden en de governancestructuren is voor de toekomst dan ook geen luxe, maar een must”, aldus Knops.

Grensoverschrijdende samenwerking met Nedersaksen

De Commissarissen van de Koning van de grensprovincies zijn gevraagd als Rijksheer de samenwerking met de aangrenzende Duitse deelstaten te bevorderen. In het noorden heeft Commissaris van de Koning René Paas van Groningen de verkennende rol op zich genomen om de “Governance” met Nedersaksen in kaart te brengen. Gezamenlijk met zijn collega’s uit Drenthe, Friesland en Overijssel is op 21 februari 2018 in Coevorden een aantal initiatieven genomen.

Een van de initiatieven is een overleg van de Stuurgroep GROS NL-NdS waaraan naast de Commissarissen van de Koning in de provincies Drenthe, Overijssel en Friesland een groot aantal burgemeesters van grensgemeenten, bestuurders van euregio ’s, Binnenlandse Zaken en Buitenlandse Zaken deelnamen. Een toenemend aantal maatschappelijke opgaven is alleen op te lossen wanneer het rijk en decentrale overheden als één overheid samenwerken richting partners. Dit geldt ook voor de grensoverschrijdende samenwerking waarbij de opgave en het betrekken van de ‘Zuständige’, de Duitse partner leidend is.

Werkbezoek Staatssecretaris Knops

Staatssecretaris Raymond Knops van Buitenlandse Zaken was uitgenodigd voor een werkbezoek aan het grensoverschrijdende industriepark Coevorden en een werklunch met de Stuurgroep. Daarna kregen de inhoudelijke professionals van de samenwerkende Nederlandse en Duitse overheden de kans om de staatsecretaris aan dialoogtafels uit de eerste hand te informeren over grensoverschrijdende kansen en knelpunten.  De thema’s die aan bod kwamen waren economie en arbeidsmarkt (zoals financiering grensinformatiepunten, buurtaal), energie en klimaat (uitwerking Intentieverklaring Energie), infrastructuur (verbeteren spoor- en wegverbindingen) en natuur en water (uitbreiding Natura 2000 gebieden). Zowel de bijeenkomst van de stuurgroep als het werkbezoek zijn voor alle betrokkenen naar volle tevredenheid verlopen.