Digitale grenslandconferentie tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen: Grenslandagenda 2021 vastgesteld

Op uitnodiging van Europa-minister van Noordrijn-Westfalen Stephan Holthoff-Pförtner, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties Raymond Knops en Gouverneur van de provincie Limburg Theo Bovens, vond op 2 december in Duisburg de tweede editie van de Grenslandconferentie tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen plaats. In het kader daarvan werd de Grenslandagenda 2021 vastgesteld. Dit gebeurde in de stuurgroep met leden van de regeringen van Noordrijn-Westfalen en Nederland, de Bezirksregierungen van Münster, Keulen en Düsseldorf, de grensprovincies en de vier Euregio’s . Ook werd de eerste Grenslandprijs voor bijzondere projecten op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking uitgereikt.

Minister Holthoff-Pförtner, Europaminister van Noordrijn-Westfalen: “De Grenslandconferentie is uitgegroeid tot een belangrijk uitwisselingsplatform tussen onze landen. Het is de familiereünie van de grensregio, waar de actoren met elkaar in contact komen en waar de samenwerking vorm krijgt. Eenmaal per jaar – deze keer voornamelijk online – brengt de conferentie alle belangrijke partners samen aan één tafel om gezamenlijk de speerpunten van de grensoverschrijdende samenwerking vast te stellen. Hoe belangrijk nauwe samenwerking is, blijkt wel uit de pandemie. Zo konden we de grenzen openhouden. Dit netwerk is de sleutel tot succes en we zullen eraan blijven werken.”

Gouverneur Theo Bovens: “De Grenslandagenda is een echte samenwerkingsagenda, bottom-up ontstaan in de grensregio en gevuld met concrete initiatieven. Door de verschillende onderwerpen gezamenlijk op te pakken kunnen we als grensregio meer massa maken en de boel met steun uit Den Haag en Düsseldorf echt in beweging brengen.”

Goed voorbereid zijn op toekomstige coronaontwikkelingen

In de Grenslandagenda 2021 zijn beide partijen het eens geworden over de gezamenlijke zwaartepunten van de werkzaamheden voor het komende jaar. De coronapandemie is een van de belangrijkste onderwerpen. Het overkoepelende doel: voorbereid zijn op toekomstige coronaontwikkelingen, zodat de grens open kan blijven. Minister Holthoff-Pförtner: “We willen hier een voorbeeld stellen voor Europa.”
Beide partijen spraken af om de corona-ervaringen in de grensregio te gaan onderzoeken. Uit het onderzoek moet blijken wat er goed is gegaan en wat verbeter- en aandachtspunten zijn. Aan de hand van concrete voorbeelden moet de studie aantonen waar verbeteringen mogelijk zijn, bijvoorbeeld in de structuur van de samenwerking, de coördinatie van de maatregelen of de communicatie met de burgers. Daarnaast zal een epidemiologische studie meer inzicht geven in de verspreiding van het coronavirus in de grensregio in 2020.

Verdere stappen voor grensoverschrijdend ov

Er wordt momenteel gewerkt aan diverse nieuwe trein- en busverbindingen tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen. Door middel van de projecten EasyConnect en de MaaS-pilot Limburg wordt gewerkt aan een klantvriendelijk grensoverschrijdend elektronisch ticketsysteem. Dit moet uiteindelijk leiden tot een systeem waarmee zonder belemmeringen grensoverschrijdend met het openbaar vervoer gereisd kan worden. Daarvoor is intensieve samenwerking en politieke ondersteuning van de betrokken en bevoegde instanties in Nederland en Noordrijn-Westfalen nodig.

Verbetering van onderwijsmobiliteit

Een ander punt op de Grenslandagenda 2021 is de ontwikkeling en uitbreiding van bestaande en nieuwe grensoverschrijdende semestertickets bij de hervatting van het fysieke onderwijs aan universiteiten en hogescholen. Een succes van de vorige Grenslandagenda: het semesterticket voor studenten in Aken kon worden uitgebreid naar de grensoverschrijdende bus- en treinverbindingen in de provincie Limburg. Tegen een kleine extra maandelijkse bijdrage kunnen studenten vanuit Aken naar Heerlen en Maastricht reizen.
Naast verbeteringen op het gebied van mobiliteit moet in de praktijk van met name het middelbaar beroepsonderwijs het aanbod van zowel buurtaalonderwijs als het aanbod van grensoverschrijdende stages, leerwerkplekken en uitwisselingen worden vergroot. Verder moet in 2021 een structuur voor een euregionaal schoolnetwerk worden ontwikkeld en zal een integraal plan voor de euregionalisering van het beroepsonderwijs worden opgesteld.

Uitbreiding netwerk SGA’s

Een ander belangrijk punt op de Grenslandagenda 2021 zijn de Servicepunten Grensoverschrijdende Arbeidsbemiddeling (SGA). Hun diensten moeten in 2021 coronaproof georganiseerd worden. Het netwerk van SGA’s in de grensregio’s moet worden gecompleteerd met een servicepunt in Kleve. Tevens wordt een plan opgesteld om de SGA’s in de toekomst in het hele grensgebied structureel te kunnen behouden en door te ontwikkelen. Diploma-advisering en doorverwijzing wordt een regulier onderdeel van het takenpakket van de GrensInfoPunten.

Veiligheid prioritair op de agenda

In de Grenslandagenda van 2019 konden nog geen concrete actiepunten met betrekking tot het thema veiligheid worden opgenomen. Bij het thema veiligheid in de grensregio wordt doorgaans onderscheid gemaakt tussen enerzijds grensoverschrijdende crisisbeheersing en anderzijds grensoverschrijdende criminaliteitsbestrijding. Problematiek is ook nog te vinden op het gebied van ambulancezorg. Hier wordt grensoverschrijdend weliswaar al veel samengewerkt, maar ambulances kunnen nog altijd niet geheel probleemloos de grens over. Dat komt met name door wrijving tussen de Nederlandse en Duitse wetgeving, bijvoorbeeld ten aanzien van de bevoegdheden van ambulancepersoneel.

Ook de bestrijding van criminele grensoverschrijdende activiteiten blijkt door juridische barrières lastig. Zo mag elkaars bestuurlijke informatie niet worden gedeeld. Voor deze punten dient de problematiek in 2021 en de jaren daarna grensbreed te worden aangepakt. Daarnaast zullen ondermijningsfenomenen rondom het thema arbeidsmigranten in kaart worden gebracht.

Eerste Grenslandprijs uitgereikt

De eerste gezamenlijke Grenslandprijs van Noordrijn-Westfalen en Nederland werd dit jaar toegekend aan het project ‘Sprich Deine Nachbarsprache / Spreek je Buurtaal’. In dit project maken leerlingen van 33 basisscholen aan beide zijden van de grens kennis met de taal en cultuur van hun buurland. Een onafhankelijke jury bestaande uit Anouk Bollen (ITEM), Werner Schaurte-Küppers (DNHK) en Merlijn Schoonenboom (journalist en auteur) selecteerde het project uit 36 aanmeldingen. Tijdens de eerste Grenslandconferentie in 2019 in Venlo kondigden minister Holthoff-Pförtner en staatssecretaris Knops gezamenlijk de introductie van deze nieuwe prijs aan.

Volgende editie in Enschede

Minister Holthoff-Pförtner en staatssecretaris Knops riepen in november 2018, tijdens de eerste regeringsconsultaties tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen, de Grenslandconferentie in het leven. De conferentie richt zich op grensoverschrijdende samenwerking voor de gehele grensregio tussen Noordrijn-Westfalen en Nederland. De eerste Grenslandconferentie vond plaats in mei 2019 in Venlo. Dit jaar was de Duitse stad Duisburg gastheer van de conferentie, die vanwege de pandemie vooral online plaatsvond. De volgende editie van de Grenslandconferentie zal op 30 september 2021 in Enschede worden gehouden.

De Grenslandconferentie terugkijken? Dat kan via deze link.

Grenslandagenda NRW-NL
Verslag van de uitvoering van de grenslandagenda 2019-2020
De gevolgen van de eerste coronagolf op de grensregio

Tweede Grenslandconferentie in digitale vorm

Vertegenwoordigers van de Euregio's op het podium tijdens de Grenslandconferentie 2019 in Theater de Maaspoort in Venlo.

Op uitnodiging van de stad Duisburg en de Euregio Rijn-Waal wordt op woensdag 2 december de tweede editie van de Grenslandconferentie voor Nederland en Noordrijn-Westfalen georganiseerd. In verband met de coronapandemie vindt de Grenslandconferentie deze keer in digitale vorm plaats.

De Grenslandconferentie kan op 2 december van 14.00 tot 15.00 uur live via https://www.mbei.nrw/grenzlandkonferenz gevolgd worden.

De Grenslandconferentie wordt live vanuit Duisburg gepresenteerd. Daar gaan staatssecretaris Raymond Knops van het Nederlandse ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gouverneur Theo Bovens van de provincie Limburg en Europa-minister dr. Stephan Holthoff-Pförtner van Noordrijn-Westfalen, met elkaar en met andere interessante studiogasten in gesprek over de grensoverschrijdende samenwerking. De resultaten van de Grenslandagenda 2019 worden gepresenteerd en de nieuwe Grenslandagenda 2020/2021 wordt voorgesteld. Tijdens de uitzending zullen de bewindspersonen proberen om zo veel mogelijk vragen te beantwoorden. Bovendien wordt voor de eerste keer de Nederlands-Noordrijn-Westfaalse Grenslandprijs uitgereikt.

Vorig jaar vond de Grenslandconferentie in Venlo plaats en werd de Grenslandagenda 2019 met prioriteiten voor de verdere samenwerking op het gebied van mobiliteit, onderwijs en arbeidsmarkt. De plannen omvatten onder andere de invoering van een grensoverschrijdend semesterticket voor Duitse studenten aan Nederlandse universiteiten. Aan de uitvoering wordt sindsdien door alle betrokkenen intensief gewerkt.

Foto: Vertegenwoordigers van de Euregio’s op het podium tijdens de Grenslandconferentie 2019 in Theater de Maaspoort in Venlo.

Nederland en Noordrijn-Westfalen loven samen Grenslandprijs uit

Tijdens de Grenslandconferentie in mei 2019 kondigde minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Raymond Knops (toen nog staatssecretaris) de komst van de prijs al aan.

Onderlinge verschillen overbruggen en nader tot elkaar komen

Nederland en de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen werken steeds intensiever met elkaar samen, bijvoorbeeld wanneer het gaat over de arbeidsmarkt, mobiliteit, onderwijs en jongerenevenementen. Innovatieve projecten die Nederland en Duitsland dichter bij elkaar brengen én houden – of dat nu op lokaal, regionaal of nationaal niveau gebeurt – verdienen extra aandacht. Daarom heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de Grenslandprijs in het leven geroepen.

Voor de prijs komen projecten in aanmerking die zich op bijzondere wijze inzetten voor de samenwerking tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen, waarmee ze laten zien dat ze de onderlinge verschillen weten te overbruggen en zo nader tot elkaar komen.

De inzendingen worden beoordeeld door een deskundige jury. Deze bestaat uit personen die zich persoonlijk inzetten voor grensoverschrijdende samenwerking. De drie finalisten krijgen drie weken voor de Grenslandconferentie bericht en mogen hun project op de Grenslandconferentie presenteren. Het winnende project ontvangt 5.000 euro en wordt tijdens de conferentie bekendgemaakt.

Voorwaarden en aanmelding

Alleen projecten die in ieder geval betrekking op Nederland en Noordrijn-Westfalen hebben en uiterlijk eind november 2019 van start zijn gegaan en niet voor mei 2019 geëindigd zijn, kunnen meedoen. De Grenslandprijs is bedoeld voor projecten; personen kunnen uitsluitend bij wijze van uitzondering worden onderscheiden.

Projecten moeten zich uiterlijk 6 maart 2020 schriftelijk aangemeld hebben. Meer informatie over deelname en aanmelding is hier te vinden.

Foto: Minister Raymond Knops. (c) Rijksoverheid / Arenda Oomen Fotografie.

“We moeten ophouden kwaad te spreken over Europa“

(c) Land NRW/R. Sondermann

Sinds 2017 is dr. Stephan Holthoff-Pförtner minister van Europese Zaken van Noordrijn-Westfalen. Met de verkiezingen voor het Europese Parlement achter de rug stelde Grenspost Düsseldorf hem enkele vragen.

Meneer Holthoff-Pförtner, de vier provincies Limburg, Overijssel, Gelderland en Zuid-Holland hebben sinds een paar jaar elk een ‘Deutschlandbeauftragte(r)’ in Düsseldorf. Wat vindt u van dit engagement van de grensprovincies?

“Dat is natuurlijk fantastisch. Hiermee wordt de politieke uitwisseling tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen versterkt. Alles wat bijdraagt aan een groter begrip voor elkaar, aan een betere omgang met elkaar, is van groot belang voor Noordrijn-Westfalen. Het is essentieel om hindernissen grensoverschrijdend af te bouwen.”

Op 9 mei – de Dag van Europa – vond in Venlo de Grenslandconferentie plaats. Welke betekenis had deze conferentie voor de samenwerking tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen?

“De Grenslandconferentie maakt de cirkel rond. We hebben op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen namelijk drie netwerken. Ten eerste is dat het 3+3-overleg – een overleg tussen drie Duitse Regierungspräsidentinnen (Düsseldorf, Keulen en Münster) en drie Commissarissen van de Koning (Limburg, Gelderland en Overijssel). Daarnaast hebben we de gesprekken tussen onze regeringen, en nu dus ook de Grenslandconferentie. Van deze drie netwerken is de Grenslandconferentie het meest open: iedereen kan ideeën aandragen en deelnemen aan gesprekken. We luisteren naar alle voorstellen en pakken obstakels één voor één aan.”

U bent nu twee jaar minister van Europese Zaken van Noordrijn-Westfalen. Welke Europese thema’s gaan u persoonlijk aan het hart?

“Dat zijn ten eerste de onderwerpen die nu onder een vergrootglas liggen: open grenzen en veiligheid. Die thema’s kun je niet los van elkaar zien. Ze zijn essentieel voor de vrijheden die we koesteren. We mogen niet denken dat het principe van open grenzen onverwoestbaar is. Kijk alleen al naar wat er in Joegoslavië is gebeurd. Buren die jarenlang vreedzaam naast elkaar hadden geleefd, schoten ineens op elkaar.

De rechtsstaat is van fundamenteel belang voor Europa en daarom vind ik ook thema’s die daarmee te maken hebben zeer belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan de vrijheid van meningsuiting, de persvrijheid en de burgermaatschappij. Die thema’s gaan me echt aan het hart.”

Voor velen was Europa altijd vanzelfsprekend. Dat is tegenwoordig niet meer zo: deze vanzelfsprekendheid verdwijnt steeds meer. Hoe ziet u dat?

“Dat is inderdaad helaas zo. We moeten ons afvragen waarom dat zo is. Wat hebben we sinds de Val van de Muur en het verdwijnen van het IJzeren Gordijn fout gedaan? Hebben we verkeerde signalen gegeven? Als Europese Unie kunnen lidstaten als gelijken in gesprek gaan met de Verenigde Staten, China en Rusland. Afzonderlijk kunnen ze dat niet. Het probleem is dat dit niet ter discussie gesteld wordt, we denken allemaal dat het wel goed komt. Maar dat is niet het geval – kijk maar naar de Brexit. Daarom is het ook zo belangrijk om te gaan stemmen. In Groot-Brittannië lieten jonge mensen het massaal afweten tijdens het referendum over het lidmaatschap van de Europese Unie. Zij zijn nu degenen die de gevolgen het hardst gaan merken. Wanneer je echter een duidelijk beeld hebt van de samenleving waarin je wilt leven, moet je ook gaan stemmen om daar invloed op uit te kunnen oefenen.”

Hoe kan men in de huidige tijd het belang van Europa aan degenen die eraan twijfelen of ertegen zijn, uitleggen?

“Als eerste moeten we ophouden kwaad te spreken over Europa. Wanneer iets in de openbaarheid bekritiseerd wordt, neigen veel landen ernaar om te zeggen: dat was ‘Brussel’. Een goed voorbeeld hiervan is de Algemene Verordening Gegevensbescherming, die in mei 2018 in heel Europa ingevoerd werd. Alle regeringen van de lidstaten van de Europese Unie hebben na een jarenlang proces uiteindelijk afzonderlijk ingestemd met de wet. Nadat de wet ook door het Europese Parlement goedgekeurd was, was het aan de landen om de wet in te voeren. En ineens had ‘Brussel’ het gedaan. We moeten niet verbaasd zijn dat de opinie over de Europese Unie vaak negatief is, wanneer we de Europese Unie regelmatig de schuld in de schoenen schuiven. We zouden de successen van de Europese Unie veel meer moeten benoemen – die worden vaak onderschat. We hebben al zo veel bereikt.”

Hoe zal de samenwerking tussen Noordrijn-Westfalen en Nederland zich ontwikkelen, denkt u? Waar ziet u uitdagingen in deze samenwerking?

“De ontwikkeling van de samenwerking met Nederland valt of staat met de mensen met wie wij samenwerken. Daarmee hadden we het nu niet beter kunnen treffen. Op veel gebieden denken de Nederlanders hetzelfde als wij, we streven dezelfde doelen na. Wanneer dat niet zo zou zijn, zou de samenwerking veel lastiger zijn. De uitdagingen voor deze samenwerking hangen hier sterk mee samen: doordat veel mensen met wie wij nu samenwerken Europagezind zijn, kunnen we veel bereiken. Dat kan veranderen wanneer hun opvolgers dat in mindere mate zijn.”

Foto: Land NRW / R. Sondermann

Eerste Grenslandconferentie tussen Noordrijn-Westfalen en Nederland: “Het afbouwen van grenzen verrijkt mensen”

(c) Land NRW/R. Sondermann

Op uitnodiging van Stephan Holthoff-Pförtner, minister van Europese Zaken, en Raymond Knops, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, tevens verantwoordelijk voor grensoverschrijdende samenwerking, zijn op 9 mei meer dan 300 actoren, actief op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking, bijeen in Venlo voor de eerste Grenslandconferentie tussen Noordrijn-Westfalen en Nederland.

Minister Holthoff-Pförtner en staatssecretaris Knops hadden tijdens de eerste Regeringsdialoog tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen in november besloten tot de organisatie van de Grenslandconferentie. Minister Holthoff-Pförtner: “De Grenslandconferentie is een nieuwe mijlpaal in de intensivering van onze betrekkingen met Nederland. Eenmaal per jaar zullen in de toekomst alle belangrijke partners bijeenkomen om gezamenlijk de prioriteiten van de grensoverschrijdende samenwerking vast te leggen. Ik hoop dat de Grenslandconferentie zich zal ontwikkelen tot een soort ‘familiereünie’ tussen onze landen.”

“Belangrijk dat inwoners van de grensregio zich Euregionale burgers voelen”

De conferentie werd geopend door Antoin Scholten, burgemeester van Venlo en voorzitter van euregio rijn-maas-noord. Hij liet aan de hand van een aantal voorbeelden zien dat de grens tussen Nederland en Duitsland in Venlo nauwelijks nog bestaat. Raymond Knops, zelf ook opgegroeid in de grensregio, pleitte hartstochtelijk voor initiatieven die jongeren laten kennismaken met hun Duitse leeftijdsgenoten: “Ik bewaar goede herinneringen aan een uitwisseling die ik als 12-jarige met de voetbalclub in Kempen had. Die ervaring zal ik nooit meer vergeten, en juist omdat jongeren tegenwoordig niet meer zo gemakkelijk met Duitse radio en televisie in aanraking komen, is het belangrijk dat ze via andere wegen hun Duitse buren leren kennen.” Volgens Theo Bovens, Commissaris van de Koning van de Provincie Limburg, is het belangrijk dat inwoners van de grensregio’s, en ook de komende generaties, zich Euregionale burgers blijven voelen. “Ze moeten zich blijven interesseren voor de andere kant van de grens; de grens mag niet in hun hoofden terechtkomen. Grenzen maken mensen armer, en het afbouwen van grenzen verrijkt mensen. En daarmee maak je de wereld rijker.”

GrensInfoPunten gaan intensiever samenwerken met arbeidsbemiddelingsorganisaties

Daarna werd een aantal resultaten van het grensoverschrijdende werk van de afgelopen tijd gepresenteerd. Eén concreet resultaat betrof de GrensInfoPunten, die aan de grens van Nederland met Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen liggen. Deze bieden niet alleen praktische hulp en informatie over werken, wonen en studeren over de grens aan de ongeveer 48.000 grensarbeiders, maar ook aan werkgevers, stagiairs en studenten. Tot nu toe was het niet mogelijk om via de GrensInfoPunten directe arbeidsbemiddeling aan te bieden. Dit gaat nu veranderen. In sommige grensregio’s is met onmiddellijke ingang al een arbeidsbemiddelingsbureau opgericht bij de GrensInfoPunten, in andere regio’s wordt hier momenteel nog aan gewerkt. Daarnaast zijn minister Holthoff-Pförtner en staatssecretaris Knops op de Grenslandconferentie overeengekomen de financiering van de GrensInfoPunten ook na 2020 te waarborgen.

Betere diploma-erkenning voor pedagogisch medewerkers

Een nieuwe personeelsovereenkomst in Noordrijn-Westfalen zal het mogelijk maken dat Nederlandse pedagogisch medewerkers kinderopvang in de toekomst als ‘sozialpädagogische Fachkraft in einer Kindertageseinrichtung’ worden erkend en op een Duits kinderdagverblijf aan de slag kunnen gaan. Net als in het verleden moeten geïnteresseerden contact opnemen met de desbetreffende Bezirksregierung om de gelijkwaardigheid van hun diploma te laten controleren. Anders dan in het verleden kan de Bezirksregierung nu echter “gedeeltelijke toegang” verlenen op grond van de EU-wetgeving, d.w.z. belangstellenden de mogelijkheid bieden om op een kinderdagverblijf te werken zonder de volledige gelijkwaardigheid van hun opleiding aan de Duitse opleiding vast te stellen. De nieuwe verordening is sinds maart 2019 van kracht. Ook in Duitsland opgeleide docenten zouden in de toekomst gemakkelijker in Nederland moeten kunnen werken.

Concessie-overeenkomst voor intercity tussen Eindhoven en Düsseldorf ondertekend 

Daarnaast ondertekenden Stientje van Veldhoven, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, en Hendrik Wüst, minister van Verkeer van Noordrijn-Westfalen, voorafgaand aan de Grenslandconferentie de concessie-overeenkomst voor de rechtstreekse intercityverbinding tussen Eindhoven en Düsseldorf. Deze zal vanaf 2025 gaan rijden. Op basis van deze overeenkomst kan het Verkehrsverbund Rhein-Ruhr (VRR) de aanbesteding van een concessie voor deze treinverbinding ter hand nemen.

Intensivering van uitwisseling tussen Nederlands en Duitse jongeren

Bovendien gaven minister Holthoff-Pförtner en staatssecretaris Knops op de Grenslandconferentie het startsein voor een jeugdprogramma dat gericht is op het intensiveren van de uitwisseling tussen de twee landen. “Onbegrensd” is de naam van het programma, dat bedoeld is om een breed spectrum aan ontmoetingen van jongeren op het gebied van sport en cultuur, maar ook tussen scholen, mogelijk te maken. Belangstellenden kunnen zich onmiddellijk kandidaat stellen.

‘Grenslandaward’: prijs voor grensoverschrijdende initiatieven

Tot slot zijn minister Holthoff-Pförtner en staatssecretaris Knops overeengekomen een ‘Grenslandaward’ uit te reiken aan speciale grensoverschrijdende initiatieven. De prijs zal jaarlijks worden uitgereikt.

Volgende Grenslandconferentie in Duisburg

Tijdens de conferentie bespraken de deelnemers een toekomstige grensagenda gericht op de arbeidsmarkt, onderwijs en vervoer. De plannen omvatten onder andere de invoering van een grensoverschrijdend semesterticket voor Duitse studenten aan Nederlandse universiteiten. De volgende Grenslandconferentie zal in 2020 in Duisburg plaatsvinden.

 

Foto (c) Land NRW/R. Sondermann