Bestuurlijke structuur van Duitsland

Duitsland heeft een federale bestuursstructuur. Dat betekent dat de macht niet bij één orgaan ligt, maar dat deze is opgedeeld tussen organen in verschillende bestuurslagen. In dit artikel komen deze bestuurslagen aan bod, van nationaal naar lokaal.

Bundesregierung

De nationale regering, de ‘Bundesregierung’, is bovenaan de Duitse bestuursstructuur te vinden. De nationale regering bestaat uit de bondskanselier en de verschillende ministers en houdt zich bezig met nationale aangelegenheden, zoals belastingen, defensie, spoorwegen, luchtverkeer en het buitenlandbeleid. Daarnaast stelt de landelijke regering de richtlijnen vast die het kader vormen voor het beleid van de deelstaten.

Bundesländer

Duitsland bestaat uit zestien ‘Bundesländer’, die ieder hun eigen regering en parlement hebben. Zij mogen binnen de richtlijnen van de nationale regering autonoom wetten ontwerpen en beleid voeren. Hun beleid gaat over zaken als sociale wetgeving, onderwijs, politie en cultuur. De deelstaten worden in de nationale politiek en tegenover andere deelstaten vertegenwoordigd door Landesvertretungen. De Landesvertretungen behartigen ook de belangen van de deelstaten in de Europese politiek.

Landschaftsverbände

In Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen bevindt zich tussen de deelstaten en de ‘Regierungsbezirke’ nog een bestuurslaag van betekenis: de Landschaftsverbände. Dit zijn autonome instanties die over hun eigen wet- en regelgeving kunnen beschikken. Landschaftsverbände houden zich voornamelijk bezig met bepaalde takken van de gezondheidszorg, sociale hulpverlening, wegenbouw, wegenadministratie en culturele aangelegenheden.

Regierungsbezirke

Enkele Duitse deelstaten zijn opgedeeld in niet-autonome regeringsdistricten, de ‘Regierungsbezirke’. Het bestuur van deze Regierungsbezirke heet in Noordrijn-Westfalen ‘Bezirksregierung’, maar heeft in sommige andere deelstaten een andere naam. De Regierungsbezirke houden onder andere toezicht op de gemeenten binnen hun Bezirk en regelen bovendien de inzet en de aanstelling van ambtenaren in het desbetreffende Bezirk.

Landkreise

De meeste deelstaten bestaan uit verschillende ‘Landkreise’ (districten) en ‘kreisfreie’ steden. Landkreise zijn publiekrechtelijke lichamen met regionale autonomie en worden gevormd door verschillende samenwerkende gemeenten. Ze voeren taken uit die voor gemeenten te groot zijn. Kreisfreie steden zijn steden die niet bij een Landkreis horen en de bevoegdheden van een Landkreis en een stad tegelijkertijd hebben.

Gemeinden

De Landkreise bestaan tot slot uit verschillende ‘Gemeinden’, gemeenten, die meestal uit een grote stad met het voorstedelijk gebied en eventueel omliggende dorpen bestaan. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor alle taken en wet- en regelgeving op lokaal niveau. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld gemeentelijke belastingen heffen en gemeentelijke verordeningen opstellen. Ze zijn bij hun werkzaamheden onderworpen aan de wetten en richtlijnen van hogere overheden.

Regierungsbezirke en Bezirksregierungen

Sommige Duitse deelstaten zijn onderverdeeld in ‘Regierungsbezirke’ oftewel regeringsdistricten: regio’s binnen een deelstaat. Het bestuur van een Regierungsbezirk is de ‘Bezirksregierung’. De Bezirksregierungen zijn niet-autonome organen van de deelstaat en vertegenwoordigen in de desbetreffende regio de regering van de deelstaat. Deze regionale instantie vormt een bestuurslaag tussen enerzijds de deelstaat en anderzijds de ‘Landkreise’ (districten), ‘kreisfreie Städte’ en gemeenten.

Taken
De Bezirksregierung gaat voor een groot deel over de ambtenaren binnen het Regierungsbezirk, zoals de politie, maar ook over leraren (in Duitsland zijn de meeste docenten ambtenaar). Daarnaast houdt de Bezirksregierung als zogeheten ‘Kommunalaufsichtsbehörde’ toezicht op de districten en de gemeenten binnen de desbetreffende regio. Ze zijn bovendien aanspreekpunt voor de subsidies die door de deelstaat beschikbaar gesteld worden.

Organisatie
De hoogste bestuurder van een Regierungsbezirk is de ‘Regierungspräsident’ (regeringspresident). Deze wordt benoemd door de minister-president van de deelstaat. Een Bezirksregierung is verdeeld in zogeheten ‘Dezernate’, ofwel afdelingen, die elk voor een bepaalde taak of bepaald gebied verantwoordelijk zijn (bijvoorbeeld Regionale Ontwikkeling en Economie).

Slechts vier van de in totaal zestien Duitse deelstaten beschikken over deze niet-autonome regionale instantie, te weten Noordrijn-Westfalen, Hessen, Baden-Württemberg en Beieren. In de andere Duitse deelstaten vormen de Kreise de bestuurslaag na de deelstaat zelf.

Noordrijn-Westfalen is verdeeld in vijf Regierungsbezirke: Münster, Keulen, Detmold, Arnsberg en Düsseldorf.