Duitsland kiest: Bundestagswahl op 26 september

Na 16 jaar bondskanselierschap komt er binnenkort een einde aan het regeringstijdperk van Angela Merkel (CDU/CSU). Tijdens de Duitse Bondsdagverkiezingen op zondag 26 september aanstaande is zij niet langer verkiesbaar. Armin Laschet (CDU/CSU), Olaf Scholz (SPD) en Annalena Baerbock (Die Grünen) strijden om haar opvolging en de gunst van de kiezer. Naar schatting 60,4 miljoen Duitse kiesgerechtigden mogen aanstaande zondag een nieuw parlement kiezen. 

De SPD van de huidige vice-bondskanselier en minister van Financiën Olaf Scholz lijkt volgens de actueelste peilingen met 25,2 procent van de stemmen goede kans te maken om de grootste partij te worden. Dat zou een stijging van 4,7 procent ten opzichte van de laatste Bondsdagverkiezingen in 2017 betekenen. De CDU/CSU van partijvoorzitter en minister-president van Noordrijn-Westfalen Armin Laschet bevindt zich daarentegen volgens de statistieken in een neerwaartse spiraal en komt uit op 21,6 procent van de stemmen, een daling van 11,3 procent ten opzichte van 2017. Die Grünen onder leiding van partijvoorzitter Annalena Baerbock lijken met een plus van 7,2 procent vooralsnog te mogen rekenen op de grootste winst aan stemmen en zouden uitkomen op 15,6 procent. Deze partijen liggen daarmee het meest op koers om de grootste partij te worden – en dus de nieuwe bondskanselier te leveren.

Op geruime afstand volgen de Alternative für Deutschland (AfD), Die Linke en de Freie Demokratische Partei (FDP). Naast de genoemde partijen doen nog 47 andere partijen mee aan de verkiezingen. Deze partijen hebben momenteel geen zitting in de Bondsdag en de kans is aanwezig dat zij de in Duitsland geldende kiesdrempel van 5 procent niet zullen halen.

Gekozen samenstelling

De Bondsdag is het enige bestuursorgaan dat gekozen wordt door de Duitse bevolking. Het Duitse systeem kent twee stemmen: door middel van de ‘Erststimme’ kiezen de burgers een Bondsdagkandidaat uit hun eigen regio, en aan de hand van de ‘Zweitstimme’ wordt vervolgens gekozen hoe veel zetels iedere partij in de Bondsdag krijgt. De Bondsdag kent een kiesdrempel van 5 procent, wat betekent dat een partij minstens 5 procent van alle stemmen nodig heeft om plaats te mogen nemen in de Bondsdag. In totaal zitten er minimaal 598 afgevaardigden in het parlement, maar afhankelijk van het aantal stemmen kunnen dit er ook meer zijn. Op dit moment zijn het er maar liefst 709.

Coalitie met drie partijen?

Sinds de jaren ‘60 van de vorige eeuw wist Duitsland altijd met twee partijen een meerderheidskabinet te vormen. Dat tij zou dit jaar wel eens kunnen keren: om een meerderheid te kunnen vormen zijn er dit jaar wellicht drie partijen nodig. Een van de opties is bijvoorbeeld een Jamaica-coalitie bestaande uit CDU/CSU (zwart), die Grünen (groen) en de liberale FDP (geel). Door de opmars van de SPD lijkt ook een andere combinatie steeds waarschijnlijker: SPD-FDP-Groenen (de stoplicht-coalitie). In het laatste geval zou de CDU/CSU voor het eerst in zestien jaar in de oppositiebankjes moeten plaatsnemen.

De Bondsdagverkiezingen zijn echter nog lang geen gelopen race. Maar liefst 40 procent van de Duitse kiesgerechtigden geeft volgens een onderzoek in opdracht van de Frankfurter Allgemeine Zeitung aan nog niet te weten waar hun stem naar uitgaat.

Noordrijn-Westfalen viert 75-jarig bestaan

De Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen mocht afgelopen week een heleboel kaarsjes uitblazen: op maandag 23 augustus vierde de deelstaat namelijk zijn 75e jubileum. Op het programma stonden verschillende festiviteiten , waaronder een zomerconcert en een officiële plechtigheid. Hiervoor waren verschillende hoogwaardigheidsbekleders uitgenodigd, zoals de minister-president van Noordrijn-Westfalen, Armin Laschet, en bondskanselier Angela Merkel. De verjaardag van de deelstaat wordt in de komende weken nog uitvoerig gevierd, met onder andere een jubileumtruck die langs verschillende dorpen en steden in Noordrijn-Westfalen zal rijden.

De Britten legden 75 jaar geleden met ʺOperation Marriageʺ van de toenmalige Britse militaire regering de basis voor de huidige deelstaat. Zo ontstond op 23 augustus 1946 Noordrijn-Westfalen door een samenvoeging van de Pruisische provincie Westfalen, het noordelijke deel van de Pruisische Rijnprovincie en de ‘Regierungsbezirken’ Aken, Düsseldorf en Keulen. In 1947 werd ook de regio Lippe onderdeel van de deelstaat.

Muziekstukken in slottuin

De feestelijkheden begonnen op 21 augustus met het jaarlijks terugkerende zomerconcert. Het deelstaatorkest Philharmonie Südwestfalen bracht in de slottuinen van Slot Nordkirchen in Kreis Coesfeld verschillende muziekstukken ten gehore. Naast premier Laschet waren ook enkele inwoners van Regierungsbezirk Münster als eregast uitgenodigd, omdat zij tijdens de coronapandemie een bijzondere prestatie hadden geleverd.

Officiële plechtigheid op paardenrenbaan

De officiële plechtigheid vond op 23 augustus zelf plaats op de paardenrenbaan in Düsseldorf. Hier ontving Laschet naast bondskanselier Merkel en Landtagpresident André Kuper verschillende buitenlandse gasten. Noordrijn-Westfalen onderhoudt al meer dan twintig jaar nauwe betrekkingen met Ghana; daarom was ook de Ghanese President Nana Akufo-Addo voor de feestelijkheden uitgenodigd. Vanwege de goede vriendschap met het Verenigd Koninkrijk en hun rol bij het oprichten van de deelstaat was tevens Greg Hands, de Britse minister voor Handel, aanwezig. Gedurende de avond werden er meerdere toespraken gehouden en was er een muzikaal programma met verschillende internationaal gerenommeerde musici uit de deelstaat.

Cohesie en gemeenschappelijkheid centraal

ʺNoordrijn-Westfalen staat voor verbondenheid en solidariteit, voor de vaardigheid om te veranderen, voor verscheidenheid en openheid. Al bij de oprichting 75 jaar geleden hebben deze sterke punten een eenheid gemaakt van regio’s die aanzienlijk van elkaar verschilden. Wat 75 jaar geleden begon als verstandshuwelijk, is vandaag de dag een deelstaat waar cohesie en gemeenschappelijkheid centraal staan. Dat maakt mij als minister-president trotsʺ, aldus Laschet.

Verlichting, jubileumtruck en feest

De feestelijkheden zijn daarmee nog niet klaar. Op zaterdagmiddag 28 en zondagmiddag 29 augustus wordt er in Düsseldorf een klein feest georganiseerd. Hier kunnen inwoners meer leren over de verscheidenheid aan kunstenaars in Noordrijn-Westfalen, alsook vrijwilligerstaken en de bio-economie. Ook worden belangrijke gebouwen in Noordrijn-Westfalen in de week van 23 t/m 30 augustus ’s avonds in de kleuren van de deelstaatvlag verlicht.

Daarnaast zal de komende weken een jubileumtruck in de deelstaat rondrijden. Deze zal in totaal 29 verschillende dorpen en steden aandoen en op 2 en 3 oktober als laatste stop Halle an der Saal aandoen, op de dag van de Duitse Eenheid. Bij elke tussenstop zal een kopie van de originele oprichtingsoorkonde worden overhandigd aan een afgevaardigde van de stad of het dorp. Ook is er een film te zien en kan er een quiz over Noordrijn-Westfalen worden gedaan.

Meer informatie over de route van de jubileumtruck is te vinden op de website van de deelstaat Noordrijn-Westfalen.

Foto: (c) Land NRW / Andrea Bowinkelmann

Kabinet Merkel-IV beëdigd

Angela Merkel is gisteren voor de vierde keer gekozen als bondskanselier van de Bondsdag. In totaal stemden 364 leden voor en 315 tegen. Daarna is ze samen met haar vijftien ministers beëdigd door Bondsdagpresident Schäuble. Schäuble ontving na de beëdiging een hoge Nederlandse onderscheiding uit handen van minister van Financiën Wopke Hoekstra, voor zijn verdiensten tijdens de eurocrisis.  

Met de beëdiging van bondskanselier Angela Merkel en haar kabinet komt een eind aan de langste formatieperiode in de naoorlogse geschiedenis van Duitsland. Het nieuwe GroKo-regeerakkoord heeft als motto: ‘Ein neuer Aufbruch für Europa, eine neue Dynamik für Deutschland, ein neuer Zusammenhalt für unser Land‘.

Nieuwe gezichten

Tijdens de persconferentie van de drie partijleiders, Merkel, Seehofer en Scholz, verzekerde Merkel dat ze de onzekerheid in de samenleving serieus nemen. Onder meer het nieuwe Heimat-departement van minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer moet de geborgenheid en zekerheid in de samenleving waarborgen. Hoewel de vorige regering uit dezelfde partijen bestond (SPD en CDU/CSU), benadrukte Merkel dat er veel nieuwe gezichten plaatsnemen in het kabinet. Tien van de vijftien ministers zijn nieuw.

Hoge Nederlandse onderscheiding voor Schäuble

Olaf Scholz is benoemd als vice-kanselier en minister van Financiën in Merkel-IV. Zijn voorganger, Wolfgang Schäuble, kreeg woensdag een hoge Nederlandse onderscheiding voor zijn verdiensten tijdens de eurocrisis. De onderscheiding, Ridder Grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau, werd uitgereikt door minister van Financiën Wopke Hoekstra. Volgens Hoekstra bleef Schäuble zich inzetten voor het bij elkaar houden van de eurozone, in een lastige tijd waarin veel onzeker was. Schäuble bekleedt nu de functie van Bondsdagpresident en beëdigde voordat hij de onderscheiding in ontvangst nam, het nieuwe kabinet Merkel-IV.

Foto: Angela Merkel wordt beëdigd door Bondsdagpresident Wolfgang Schäuble

CDU stemt met overweldigende meerderheid voor GroKo

Afgelopen maandag 26 februari stemde een overweldigende meerderheid tijdens het CDU-partijcongres voor een nieuwe ‘Große Koalition’ (GroKo). Ook werd Annegret Kramp-Karrenbauer gekozen tot de nieuwe secretaris-generaal van de partij en stelde Merkel haar nieuwe ministers voor.

Maar liefst 948 gedelegeerden stemden voor het nieuwe regeerakkoord met de CSU en SPD, slechts 27 stemden tegen. Een nieuwe grote coalitie hangt nu alleen nog van de leden van de SPD af, die deze week schriftelijk voor of tegen het akkoord moeten stemmen. Op 4 maart wordt de uitslag verwacht.

Jens Spahn

Afgelopen zondag maakte Merkel al haar nieuwe ministers bekend. De meest opvallende is de 37-jarige Jens Spahn, die wordt voorgedragen als minister van Gezondheid. Spahn is opgegroeid dicht bij de Nederlandse grens, spreekt Nederlands en was de laatste jaren voorzitter van de Nederlands-Duitse parlementaire contactgroep. Hij wordt gezien als een van de scherpste critici van Merkel en is populair bij de conservatieve vleugel van de partij. Op de Partijdag schaarde hij zich achter Merkel en bestempelde het nieuwe coalitieverdrag als een “solide basis”. De CDU moet volgens Spahn het vertrouwen terugwinnen van diegenen die niet meer op de CDU hebben gestemd.

Verjonging

Merkel koos voor haar ministersposten evenveel mannen als vrouwen uit en ook selecteerde Merkel een vrij jonge ploeg. Als minister voor Landbouw droeg Merkel Julia Klöckner (45) voor, nu nog fractievoorzitter in Rijnland-Palts. Helge Braun (45) moet Kanzleramtsminister worden en Anja Karliczek (46) minister van Onderwijs. Oudgediende Ursula von der Leyen (59) blijft op Defensie en Peter Altmaier (59) krijgt Economische Zaken toegewezen. Annegret Kramp-Karrenbauer (55) werd met 98,87 procent van de stemmen gekozen tot nieuwe secretaris-generaal van de CDU. Ze wordt gezien als een mogelijke opvolger van Merkel. Merkel was zelf ook ooit secretaris-generaal van de partij.

Kritiek

Tijdens het partijcongres was er ook kritiek op het nieuwe coalitieverdrag. De voorzitter van de ‘CDU Wirtschaftsrat’, Werner Bahlsen, stemde tegen het akkoord. “Dit regeerakkoord zet vooral in op herverdeling en heeft geen antwoord op de grote vragen die spelen in ons land”, aldus de ondernemer.

Foto:  CDU / Laurence Chaperon

Stevent Duitsland af op een nieuwe ‘GroKo’ van CDU/CSU en SPD?

Op 20 november 2017 werd bekend dat de coalitieonderhandelingen tussen de christendemocratische CDU/CSU van Angela Merkel, de liberale FDP en de Groenen waren mislukt. De FDP trok zich uiteindelijk terug uit deze ‘Jamaica-coalitie’. De standpunten van de partijen lagen te ver uiteen, vooral op het gebied van immigratie. Twee maanden na de Duitse verkiezingen op 24 september 2017 was Angela Merkel weer terug bij af. De vraag rees: nieuwe verkiezingen, een minderheidsregering of toch met de SPD om de tafel? Dat laatste lijkt nu een serieuze optie.

Merkel wil binnen afzienbare tijd met de SPD gaan onderhandelen over een nieuwe Grote Coalitie. In eerste instantie liet partijleider Martin Schulz van de SPD weten niet beschikbaar te zijn als regeringspartij, vanwege de historische nederlaag van zijn partij na de verkiezingen in september. Toch gaat Schulz, onder druk van zijn eigen partij, om de tafel met Merkel. Woensdag 13 december vinden de eerste gesprekken plaats, ondanks veel kritiek vanuit de andere partijen. Niemand lijkt zin te hebben in een nieuwe ‘GroKo’ van CDU/CSU en SPD. Toch lijkt deze optie de meest haalbare, want Merkel ziet zowel nieuwe verkiezingen als een minderheidsregering niet zitten.

Beide partijen hechten veel belang aan de toekomst van de EU. Het ‘redden van Europa’ zien ze als hun grote opdracht. Maar op het gebied van sociale thema’s liggen de standpunten van beide partijen behoorlijk uiteen. Zo wil de SPD particuliere zorgverzekeringen afschaffen, de CDU niet. De SPD richt zijn pijlen op de gezondheidszorg, ouderenzorg en onderwijs. Echter, politici van de CDU en CSU hebben belangrijke eisen van de SPD op het gebied van gezinshereniging en de ‘Bürgerversicherung’ bij voorbaat al afgewezen. De SPD vindt dat Merkel aan zet is en de partij tegemoet moet komen.

Op woensdag 13 december zitten CDU-partijleider Angela Merkel, CSU-partijleider Horst Seehofer en de fractieleiders Volker Kauder (CDU) en Alexander Dobrindt (CSU) samen met partijleider Martin Schulz (SPD) en fractieleider Andrea Nahles om de tafel. De verwachting is dat er een tijdsplan zal worden besproken voor de onderhandelingen. Merkel wil echter zo snel mogelijk met de onderhandelingen beginnen. “Die Welt wartet darauf, dass wir agieren können”, aldus Merkel.

Foto: Martin Schulz van de SPD (copyright Tim Reckmann / pixelio.de)