“Nederlanders en Duitsers vormen een winning team wanneer culturele sterktes met elkaar verbonden worden”

Grensoverschrijdende samenwerking is booming in de Achterhoek. Daar werd in 2016 namelijk Grenzhoppers opgericht, een netwerk waarin maar liefst 360 Nederlandse en Duitse gemeenten, organisaties en ondernemers zich samen sterk maken voor samenwerking met de buren. Wat zijn belangrijke thema’s? En wat willen de Grenzhoppers precies bereiken? Nicky Eppich, coördinator van de Grenzhoppers en Adviseur Public Affairs & Internationaal bij gemeente Winterswijk, vertelt er meer over.

Mevrouw Eppich, kunt u kort eens uitleggen wat Grenzhoppers precies is? Wie mag zich erbij aansluiten? En wat wordt er zoal georganiseerd?

“Grenzhoppers is vanuit de gemeenten Aalten, Winterswijk en Oost Gelre bottom-up opgericht. Het is een vrijwillig netwerk waar mensen die grensoverschrijdend samen willen werken, elkaar kunnen ontmoeten. Het Grenzhoppers-netwerk bestaat uit gemeenten, (culturele) organisaties, burgers en ondernemersverenigingen. Iedereen is welkom. We hebben inmiddels ook leden vanuit andere streken, zoals Limburg, Overijssel en Drenthe. Zij haken aan om te ontdekken hoe we het netwerk hebben opgezet en om samen te werken.”

“Binnen het netwerk wordt er binnen vier themagebieden – toerisme, economie/arbeidsmarkt, cultuur & onderwijs en sport & gezondheid – gewerkt aan de realisatie van concrete projectideeën ten behoeve van de Nederlands-Duitse samenwerking in de Regio Achterhoek en de Kreis Borken. Elke 6-8 weken organiseren we per onderwerp een werkgroepbijeenkomst. Daarnaast vindt er elk jaar een plenaire netwerkbijeenkomst voor alle Grenzhoppers plaats en is er een cross border-meeting voor onze ondernemers. Daarbij nodigen we ook de politiek uit.”

Waarom werd Grenzhoppers opgericht? Wat wil het netwerk precies bereiken?

“Langs de grenzen van ons land wordt natuurlijk al jaren grensoverschrijdend samengewerkt, maar dat gebeurt altijd ad hoc. Muziekverenigingen die elkaar weten te vinden, een grensoverschrijdend voetbaltoernooi, een Internationale vrouwendag: het gaat of ging vaak in golfbewegingen. Vaak wist men elkaar niet te vinden of waren mensen niet op de hoogte van het bestaan van vergelijkbare initiatieven in het buurland. Daardoor is het wiel heel vaak opnieuw uitgevonden.”

“De Grenzhoppers zijn dan ook opgericht om een strategische, duurzame en toekomstgeoriënteerde grensoverschrijdende samenwerking te realiseren – en dat in een stevige, creatieve en innovatieve regio. Met andere woorden: elkaar ontmoeten, kennis uitwisselen en praktische grensoverschrijdende projecten realiseren. Je merkt dat hoe vaker je elkaar ziet, hoe beter het contact wordt. Dat zie je bijvoorbeeld ook bij de burgemeesters die elkaar nu regelmatig ontmoeten. Ze pakken makkelijker de telefoon om een collega-burgemeester uit het andere land op te bellen als ze een vraag hebben. Binnen het netwerk spreekt iedereen overigens zijn eigen taal, zoals we dat hier in de EUREGIO eigenlijk altijd doen, en dat gaat prima.”

Wat zijn belangrijke thema’s voor Grenzhoppers?

De thema’s die we in de werkgroepen gedefinieerd hebben, zijn van groot belang. Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat er twee aspecten zijn die voor ondernemers een belemmering vormen bij het grensoverschrijdende samenwerken: taal en cultuur. Om ondernemers te helpen bij het grensoverschrijdend zakendoen, hebben we de Grenzhoppers Business School opgezet. Hier organiseren we taal- en cultuurworkshops. Daarnaast worden er korte cursussen gegeven op het gebied van Duits-Nederlandse zakelijke communicatie of juridische grensoverschrijdende vraagstukken.”

“Laatst hebben we bijvoorbeeld een cursus Duits voor winkelpersoneel gegeven. Hier werd zeer positief op gereageerd: de cursus was binnen twee dagen volgeboekt. Verder proberen wij de grensstreek wat dichter bij Den Haag te brengen. We nodigen regelmatig Kamerleden uit om een dagje mee te lopen, om ze zo de mogelijkheid te geven de belemmeringen en uitdagingen in de praktijk mee te maken.”

Hoe gaat het nu met de grensoverschrijdende samenwerking in de Achterhoek?

De grensoverschrijdende samenwerking in het algemeen heeft in de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen. Dat heeft te maken met mensen die binnen het Grenzhoppers-netwerk actief zijn, met de collega’s van de EUREGIO die met de Grenzhoppers samen de krachten bundelen, met de collega’s van Grenspost Düsseldorf, maar ook met de bestuurders die in de grensstreek op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking het voortouw nemen. In de Achterhoek is dat bijvoorbeeld de burgemeester van Winterswijk, Joris Bengevoord. In Kreis Borken hebben we Dr. Christoph Holtwisch, burgemeester van Vreden. Dat zijn netwerkers, ambassadeurs op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking. Zij kunnen anderen enthousiasmeren en grensoverschrijdende projecten naar een hoger niveau brengen. En inmiddels weet ook minister Raymond Knops van het bestaan van de Grenzhoppers. Hij heeft aangegeven volgend jaar een dagje stage te willen lopen bij het netwerk.”

Wat zijn volgens u belangrijke voorwaarden voor een goede samenwerking tussen Nederland en Duitsland?

“Vertrouwen, geduld en begrip voor elkaars verschillen. Hoe langer je samenwerkt, hoe beter je de verschillen tussen de landen begrijpt. Op een gegeven moment begrijp je de reactie van je Duitse of Nederlandse collega tijdens een vergadering veel beter, en verandert irritatie in begrip voor elkaar. Hiërarchieën bestaan in Duitsland bijvoorbeeld sterker dan in Nederland, zeker als je werkt met collega’s van overheden. Beslissingen die je als Nederlandse ambtenaar meestal snel kunt nemen hebben in Duitsland vaak meer tijd nodig, omdat meerdere leidinggevenden iets moeten vinden van het proces of het onderwerp. Dat kan vertragend werken.”

Wat waardeert u als Duitse aan de Nederlanders? En wat kunnen Nederlanders volgens u van Duitsers leren?

“Ik heb inmiddels twee nationaliteiten en woon al 26 jaar in Nederland, waardoor ik soms niet meer weet of ik me meer Duits of Nederlands voel. De verschillen tussen de landen vervagen voor mij steeds meer. Ik denk wel dat Duitsers iets kunnen leren van de pragmatische aanpak die Nederlanders vaak hanteren. “We zien wel waar het schip strandt”, in plaats van alles tot in detail te willen uitzoeken voordat ze beginnen. Een voordeel van de gestructureerde aanpak van de Duitsers is echter wel dat ze efficiënter vergaderen en dat hun vergaderingen vaak dus korter zijn.”

“Nederlandse collega’s gaan heel vriendschappelijk met elkaar om: ze tutoyeren elkaar en vertellen wat ze in het weekend hebben gedaan. Duitsers waarderen dat. Nederlanders kunnen daarentegen leren van de respectvolle manier waarop Duitsers met elkaar omgaan: niet meteen erop los bulderen, maar elkaar terughoudend en met respect leren kennen. Ik denk daarom dat als je iets op een Nederlands-Duitse manier aanpakt en de culturele verschillen en sterktes met elkaar verbindt, je een winning team vormt.”

Wat vindt u persoonlijk het leukste aspect van grensoverschrijdende samenwerking?

“Er zit veel energie in grensoverschrijdende samenwerking. Dat vind ik steeds weer verbazingwekkend mooi! Mensen zijn jaren, soms hun leven lang bezig om de grensstreek nog mooier te maken. Dat je zo veel verschillende mensen leert kennen en dat je steeds weer voor nieuwe uitdagingen staat, dat je kleine en soms grotere successen boekt waardoor grensbelemmeringen steeds wat vervagen – ook dat vind ik mooi.”

75 jaar vrijheid en vrede in de grensprovincies: samen vieren met de oosterburen

In 2019 en 2020 viert heel Nederland 75 jaar vrijheid en vrede. Acht Achterhoekse gemeenten vieren dit samen met vijf Duitse buurgemeenten. Om deze samenwerking te bekrachtigen, ondertekenden de burgemeesters van deze gemeenten op 17 mei in Dinxperlo en Suderwick een symbolische samenwerkingsoorkonde. De ondertekening is één van de vele evenementen die in het kader van 75 jaar vrijheid en vrede in de grensprovincies worden georganiseerd.

De ondertekening vond plaats op een bijzondere locatie: in De Taverne, een groepsruimte boven de grensweg Heelweg, die het Nederlandse zorgcentrum in Dinxperlo en het Duitse equivalent in Suderwick met elkaar verbindt.

Herdenken over de landsgrenzen heen

In de samenwerkingsoorkonde spraken de gemeenten uit ‘daar waar mogelijk samen en grensoverschrijdend uitvoering te geven aan het regio-programma Achterhoek’. De burgemeesters Mark Boumans (Doetinchem), Anton Stapelkamp (Aalten) en Peter de Baat (Montferland) ondertekenden mede namens de gemeenten Winterswijk, Oude IJsselstreek, Oost Gelre, Berkelland en Bronckhorst de intentieverklaring. Zij zullen volgend jaar 75 jaar vrijheid vieren met Emmerich, Südlohn, Vreden, Bocholt en Borken.

“Vrijheid is niet vanzelfsprekend”

Burgemeester Peter Nebelo van Bocholt is blij met de grensoverschrijdende viering van de vrijheid. “Een paar jaar geleden leek het nog niet te kunnen en nu is het zo ver, nu vieren we samen de vrijheid. We hebben nog nooit zo lang in vrede geleefd als nu en weten hoe belangrijk dat is.” Zeker geen vanzelfsprekendheid, volgens plaatsvervangend Landrätin van Silke Sommer van Kreis Borken: “Kijk maar naar Iran en Syrië. En nog niet zo lang geleden de situatie in Servië, een uur vliegen van ons vandaan. We mogen ons gelukkig prijzen dat we al zo lang vrede hebben.” Ook burgemeester Mark Boumans van Gemeente Doetinchem beseft dat: “Iedereen heeft wel Syrische en Iraanse jongeren in zijn gemeente. Zo dichtbij is de oorlog dus.”

Provinciale activiteiten en subsidies

Gelderland

De herdenking met de Duitse buurgemeenten vindt plaats in het kader van het programma ‘Gelderland Herdenkt – 75 jaar vrijheid’. In de Achterhoek zal er van 29 maart tot en met 5 mei 2020 met verschillende activiteiten en initiatieven herdacht worden. De provinciebrede herdenkingen beginnen al in september 2019, met Market Garden rondom Arnhem. De focus daarbij zal niet alleen liggen op het verleden, maar ook op het heden en de toekomst. Belangrijk speerpunt hierin is de jeugd: voor hen is onder meer een educatief programma ontwikkeld. Het programma volgt een vijftal verhaallijnen:

  • Het overkoepelende verhaal: ‘Gelderland herdenkt 9 maanden bevrijdingsstrijd’
  • Eerste verhaallijn: ‘Market Garden, september 1944’
  • Tweede verhaallijn: ‘De bevrijding van Gelderland, Nederland, maart/mei 1945. We vieren de Bevrijding, 75 jaar vrijheid’
  • ‘Derde verhaallijn: Tussen Market Garden en de Bevrijding’
  • Vierde verhaallijn: ‘Het Rijnlandoffensief’

Er is bovendien een herdenkingskalender ontwikkeld die 9 maanden beslaat. Hierin komen alle regio’s in Gelderland aan bod.

Gelderland heeft bovendien een speciaal subsidieprogramma voor vrijheidsevenementen in het leven geroepen. Er kunnen subsidies worden aangevraagd voor de uitvoering van een regioprogramma danwel de uitvoering en organisatie van één van de drie grote Gelderse evenementen:

  • Bridge to Liberation Experience
  • Liberty Talks
  • Bevrijdingsfestival in Wageningen

Het Gelders programma 75 jaar vrijheid mag rekenen op financiële steun van het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg (vfonds). Het gaat daarbij om maximaal 2 miljoen euro. Het vfonds en de Provincie Gelderland ondertekenden hiervoor op 23 februari 2019 een intentieverklaring. Provincie Gelderland draagt 6,6 miljoen euro bij aan de herdenkingen, waarvan een half miljoen euro naar de Achterhoek gaat.

Limburg

Het Comité Bevrijding 75 jaar Limburg riep burgers op om ideeën aan te dragen over het vieren van de bevrijding. Hoe kan deze zo gevierd worden dat de vrijheid wordt herdacht én doorgegeven aan huidige en nieuwe generaties? Inmiddels zijn er 109 bevrijdingsprojecten ingediend, waarvan er 61 mogen rekenen op een financiële bijdrage. In januari 2019 tekende de Provincie bovendien een intentieverklaring met het vfonds. Daarin staat dat het vfonds voor de Provincie Limburg een bedrag van maximaal 900.000 euro beschikbaar stelt voor projectaanvragen die binnen haar doelstellingen passen.

Er vindt een groot aantal evenementen plaats, waaronder een maandelijkse wandeling over de Liberation Route in Herkenbosch, een voorstelling ´In het licht van de vrijheid´ over twee jonge verzetsmensen in Valkenburg en de reizende expositie ‘Vrijheid-express’ over de Tweede Wereldoorlog, die in 2020 circa 750 locaties zal aandoen. Een volledig overzicht is te vinden op een speciaal hiervoor ingerichte website.