Nederlands-Duitse regeringsconsultaties: samen sterk

Foto (c) Bundesregierung/Denzel

Op 2 oktober kwamen de regeringen van Nederland en Duitsland voor de derde keer bijeen om gezamenlijke plannen op belangrijke politieke beleidsterreinen een impuls te geven. Daarbij stonden vier thema’s centraal die beide landen na aan het hart gaan: de versterking en eenwording van Europa, de gezamenlijke inspanningen voor veiligheid en defensie, klimaat, milieu en energie en digitalisering.

Voor aanvang van de dialoog op het Kanzleramt ontving de Duitse Minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas zijn Nederlandse ambtgenoot Stef Blok. Hier lag de nadruk vooral op de gezamenlijke versterking van het multilateralisme en de EU.

Op de Algemene Vergadering in New York was Maas eind september gastheer van een bijeenkomst van de Alliantie voor Multilateralisme. Stef Blok presenteerde het initiatief ‘Paris Call for Trust in Cyberspace’ en onderstreepte de sterke betrokkenheid van Nederland bij een nauwere internationale samenwerking. Beide landen willen de alliantie met concrete resultaten vooruithelpen en zo de internationale orde verdedigen, vormgeven en – waar nodig – hervormen.

Maas en Blok spraken ook over Europese kwesties: voor Nederland en Duitsland is de eerbiediging van de rechtsstaat een van de belangrijkste doelstellingen. Daarom steunen de twee landen gezamenlijk de inspanningen om een periodieke collegiale toetsing (PPR) van de rechtsstaat in te stellen als mechanisme voor een constructieve en inclusieve dialoog tussen de lidstaten. Het is het resultaat van een initiatief van Duitsland, Nederland en België. Een andere belangrijke kwestie is klimaat- en milieubescherming: Duitsland zet zich in voor de uitvoering van de strategische agenda van de EU. In de toekomstige Europese Commissie krijgt Frans Timmermans de verantwoordelijkheid voor de ‘European Green Deal’.

Regeringsconsultaties versterken partnerschap op kerngebieden

Het derde regeringsoverleg tussen Duitsland en Nederland was het grootste tot nu toe. Beide regeringen hebben een Politieke verklaring aangenomen waarin de prioriteiten van de gemeenschappelijke agenda worden uiteengezet. Beide landen zijn gecommitteerd aan het versterken van de Europese Unie als internationale speler, het verbeteren van haar slagkracht en het verstevigen van de sociale cohesie.

Op het gebied van veiligheid en defensie streven Nederland en Duitsland ernaar de effectiviteit van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Europese Unie verder te ontwikkelen en te versterken. De landen zijn gecommitteerd aan de coherente invoering van defensie-initiatieven zoals de Permanente Gestructureerde samenwerking (PESCO), het Europees Defensiefonds en de Gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie. Daarnaast streven de landen naar nauwe samenwerking met niet-EU partners in het kader van de deelname van derde staten aan PESCO.

Op het gebied van klimaat, milieu en energie komt er meer ruimte voor regionale projecten, bijvoorbeeld waar het gaat om de ontwikkeling van offshore windenergieprojecten of de ontwikkeling van de rol van waterstof. Wat de digitalisering betreft wordt er in de verklaring onder meer gesproken over het creëren van een Europese Health Data Space. Hierin kunnen gezondheidsgegevens vrij worden uitgewisseld, terwijl de relevante beginselen van gegevensveiligheid en -bescherming worden nageleefd. De bilaterale dialoog over eHealth, het gebruik van gezondheidsgegevens en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie in de zorg, wordt voortgezet.

In de grensregio moeten mensen gaan profiteren van praktische voordelen. Duitsland en Nederland willen grensbelemmeringen voor burgers en bedrijven wegnemen. In die context moeten de mogelijkheden van het Benelux-verdrag voor grensoverschrijdende samenwerking tussen publieke organen langs de Nederlands-Duitse grens worden onderzocht. Ook moet de uitwisseling tussen jongeren worden geïntensiveerd om elkaar beter te leren kennen en taalverschillen te overbruggen.
Daarnaast moet de samenwerking tussen de Nederlandse en Duitse politie verder worden ontwikkeld, vooral in de strijd tegen georganiseerde misdaad. Dit moet worden bereikt door gezamenlijke bilaterale acties te intensiveren, inlichtingen uit te wisselen en door nauwer samen te werken bij de bijdragen aan EU-missies.

Foto: (c) Bundesregierung/Denzel

Nederlandse en Duitse regering bijeen voor Duits-Nederlands regeringsoverleg

Vandaag vindt in Berlijn het Duits-Nederlands regeringsoverleg plaats. Dit overleg onderstreept de goede relatie tussen beide landen, zowel bilateraal als in EU-verband, en heeft als doel de intensieve samenwerking verder te versterken.

Minister-president Rutte werd rond 12.00 uur door bondskanselier Merkel ontvangen op het Bundeskanzleramt. De overige bewindspersonen worden door hun Duitse collega’s ontvangen op de verschillende vakdepartementen. Aansluitend aan deze bilaterale gesprekken ontmoeten de Nederlandse en Duitse delegaties elkaar op het Bundeskanzleramt voor een gezamenlijke werklunch. Deze zal in het teken staan van buitenlands beleid en Europa, klimaat en energie, veiligheid en ontwikkeling, digitalisering en innovatie en interne veiligheid en migratie.

Grote groep ministers en staatssecretarissen neemt deel

Naast minister-president Rutte nemen aan Nederlandse zijde minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, minister Blok van Buitenlandse Zaken, minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid, minister Bijleveld van Defensie, minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat, minister Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, minister Dekker voor Rechtsbescherming, staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, staatssecretaris Van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat, staatssecretaris Keijzer van Economische Zaken en Klimaat en staatssecretaris Broekers-Knol van Justitie en Veiligheid deel.

Aan Duitse zijde zijn dat naast bondskanselier Merkel minister Seehofer van Binnenlandse Zaken, Bouw en Heimat, minister Maas van Buitenlandse Zaken, minister Müller voor Ontwikkelingssamenwerking, minister Lambrecht van Justitie en Consumentenbescherming, minister Kramp-Karrenbauer van Defensie, minister Altmaier van Economische Zaken en Energie, minister Klöckner van Voeding, Landbouw en Consumentenbescherming, minister Scholz van Financiën, staatssecretaris Nussbaum van Economie en Energie, staatssecretaris Teichmann van Binnenlandse Zaken, Bouw en Heimat, parlementair staatssecretaris Schwarzelühr-Sutter van Milieu, Natuurbehoud en Nucleaire Veiligheid en parlementair staatssecretaris Krings van Binnenlandse Zaken, Bouw en Heimat.

Derde regeringsoverleg

Na het regeringsoverleg in de Duitse grensplaats Kleef (2013) en in Eindhoven (2016) is het de derde keer dat Nederland en Duitsland op deze manier samenkomen.

Gelderse trainees maken kennis met Bezirksregierung Düsseldorf

Vanaf 2014 onderhouden de ambtelijke organisaties van de Provincie Gelderland en het Bezirk Düsseldorf intensieve contacten. In dat kader bezochten op 23 september 2019 de Gelderse trainees het Bezirk Düsseldorf.

Eerder dit jaar, in februari, was een groep medewerkers in opleiding van de Bezirksregierung Düsseldorf al naar Gelderland gekomen voor een nadere kennismaking met de provincie Gelderland. Regierungspräsidentin mevrouw Birgitta Radermacher en de Regierungsvizepräsident Roland Schlapka heetten de Gelderse gasten van harte welkom. Daarbij benadrukten ze beiden het belang van wederzijdse ontmoeting en de uitwisseling van medewerkers.

Overeenkomsten en verschillen in verantwoording

Diverse medewerkers van Bezirksregierung Düsseldorf gaven daarna een inkijkje in hun werkzaamheden. Uit de informatietafels bleek dat de verantwoordelijkheden van Bezirk en provincie deels overeenkomen, maar er ook grote verschillen bestaan. Zo heeft de Bezirksregierung Düsseldorf een bredere verantwoordelijkheid voor bijvoorbeeld luchthavens, de veiligheid en de reizigersstromen dan de provincie Gelderland. Beide, de provincie Gelderland en Bezirksregierung Düsseldorf, hebben programma’s die de afstand tot de arbeidsmarkt moeten verkleinen, zodat mensen (weer) aan het werk kunnen. De Bezirksregierung heeft ook een grotere zorgtaak dan Gelderland, bijvoorbeeld als het gaat om de aanpak van dakloosheid. In Nederland ligt deze verantwoordelijkheid bij de gemeente.

Verschillen in bestuurlijk systeem

Een Gelderse trainee: “Ik vond vooral de verschillen in het bestuurlijke systeem in Duitsland en Nederland opvallend. Dit was op diverse manieren zichtbaar, zoals aan het verschil in onderwerpen die door de Provincie Gelderland en de Bezirksregierung van Düsseldorf worden behandeld en in de interne manier van werken. In Duitsland is die meer hiërarchisch en op status is gericht, waar deze bij ons meer uitgaat van gelijkwaardigheid en toegankelijkheid.”StagiairsBijzondere gasten in de groep Gelderse trainees waren drie medewerkers van het Bezirk die stage gaan lopen bij de provincie Gelderland. Op hun eerste werkdag bij de provincie Gelderland kwamen ze op bezoek bij hun eigen organisatie. Van september tot en met december 2019 werken Juliane Klappert, Melina Mostert en Jan Preussner bij de provincie Gelderland in Arnhem. Eerst zullen ze daarbij de Gelderse organisatie leren kennen. Daarna gaan ze aan de slag bij verschillende beleidsafdelingen.

Grensprovincies sluiten aan bij kwartaaloverleg economie

Regelmatig overleggen medewerkers van het Nederlandse consulaat-generaal in Düsseldorf – vaak aangevuld met een vertegenwoordiger van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat – over economische aangelegenheden met vertegenwoordigers van het NRW-ministerie verantwoordelijk voor economie. Op 10 september jongstleden sloten de grensprovincies bij dit overleg aan.

Op de agenda stond deze keer onder meer de ontwikkeling van plannen voor de afbouw van de bruinkoolwinning en herstructurering van de economie in het ‘Rheinisches Revier’, digitalisering, de geplande uitwisseling van kennis en ervaringen rond circulaire economie. Ook kwam aan bod hoe in Limburg actief ingezet wordt op het opvangen van het gat dat gevallen is in de samenwerking tussen de grensregio en Nordrhein-Westfalen met het vertrek van de Kamersvan Koophandel uit de regio.

Met grote interesse namen de Nederlandse gasten kennis van de plannen die voor het Rheinische Revier in ontwikkeling zijn. In een langjarig proces moeten daarbij de gevolgen van het stoppen met de winning van bruinkool opgevangen worden. Daar is veel geld voor nodig en dat komt deels ook uit Berlijn.

Op het vlak van digitalisering is overeengekomen dat het Wirtschaftsministerium samen met het consulaat-generaal en de provincies een ‘Digitaliseringscafé’ gaat organiseren, waar ervaringen van overheden met digitalisering grensoverschrijdend kunnen worden uitgewisseld.

Ter voorbereiding op een wat meer diepgaande uitwisseling over het gezamenlijk optrekken van Duitsers en Nederlanders in andere landen, zal een gesprek over de relaties en ervaringen met handelsreizen naar China worden georganiseerd.

Duitse vertalingen provinciale coalitieakkoorden en collegeprogramma´s beschikbaar

Half juni 2019 maakten de grensprovincies Overijssel, Gelderland en Limburg de collegeprogramma´s en coalitieakkoorden voor de periode van 2019 tot 2023 gepubliceerd. Hierin bespreken de provincies onder andere hun doelen op het gebied van samenwerking met Duitsland en de invulling van hun rol als grensprovincie. Om recht te doen aan deze rol zijn de coalitieakkoorden en collegeprogramma´s inmiddels vertaald en ook in het Duits beschikbaar.
Ze kunnen hieronder worden gedownload.

Deutschsprachiges Programm der Provinz Overijssel
Deutschsprachiges Programm der Provinz Limburg
Deutsschprachiges Programm der Provinz Gelderland

Nieuwe rubriek online: Naslagwerk

Wie te maken krijgt met bestuurlijk Duitsland, komt een heel aantal instituten tegen die we in Nederland niet (in deze vorm) kennen. Denk bijvoorbeeld aan de Landtag, het Landschaftsverband, de Handwerkskammer en de Staatskanzlei. In onze nieuwe rubriek ‘Naslagwerk’ hebben we deze instanties en instituten nader toegelicht.

In de artikelen komen de taken en doelen van de instituten aan bod, wordt beschreven over welke gebieden de instituten zeggenschap hebben en wordt duidelijk welke personen daarbij een rol spelen. In het naslagwerk zijn op dit moment teksten over de volgende thema’s te vinden:

Er worden regelmatig nieuwe artikelen aan het naslagwerk toegevoegd.

Scholieren grensstreek aan de slag met VN-bouwstenen van de vrede

Hallo Europa maakt grenzeloze ontmoeting mogelijk tussen Nederlandse en Duitse jongeren in de grensstreek. De aftrap van de activiteiten was op 19 september 2019. Op deze dag maakten 100 jongeren in de leeftijd 13 tot 17 jaar voor het eerst kennis met elkaar. Ze werken samen op basis van de bouwstenen van de vrede: de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG) van de Verenigde Naties. Deze ontmoeting resulteert in een expositie van de door jongeren gemaakte kunstwerken in maart 2020. Belangstellenden, jong én oud, die mee willen doen, zijn welkom om mee te doen en hun steentje bij te dragen aan Europa op microniveau.

Armoede, gelijkheid, onderwijs

De scholieren gingen met elkaar in gesprek over thema’s als armoede, gelijkheid en onderwijs. De dagvoorzitter was Tako Rietveld, oud-verslaggever bij het NOS-Jeugdjournaal en de eerste kindercorrespondent ter wereld. Leerlingen van het Graafschap College in Doetinchem – opleiding Facilitair Leidinggevende, ondersteunden deze dag. Gelders gedeputeerde Peter van ’t Hoog, programma Vrijheid zei hierover: “Jullie jongeren hebben een bijzondere positie. Je denkt na over vrede en vrijheid, beiden mogelijk gemaakt na een grote oorlog die jullie niet zelf hebben meegemaakt. Een mooie en moeilijke opdracht. Met deze ontmoeting maken jullie concreet waar vrijheid mede voor bedoeld is. Grenzen overgaan om elkaar te ontmoeten en van elkaar te leren.’

Deelnemende scholen

De scholieren van de Almende College Wesenthorst te Ulft, Rietveld Lyceum te Doetinchem, Stadtische Gesamtschule en de Städtisches Gymnasium Willibrord beide gelegen te Emmerich am Rhein gaan in de periode van september 2019 en maart 2020 bij elkaar op schoolbezoek,  bezoeken samen de vuilverbrandingsoven in Oberhausen, gaan naar verschillende natuurgebieden en ze kijken samen naar de film Der Ballon, over vluchten van Oost- naar West-Duitsland.

“Samenwerken met buren is logisch”: INTERREG-project ‘NL + DE Startups X-Border’ van start

Nederlandse en Duitse start-ups die kennis en netwerken met elkaar delen om zo bewustzijn te creëren voor het aanbod aan beide zijden van de Nederlands-Duitse grens. Dat is het doel van het nieuwe INTERREG-project ‘NL + DE Startups X-Border’. Op 3 september vond bij ontwikkelingsmaatschappij Oost NL de kick-offbijeenkomst van het project plaats.

Het project is een partnerprogramma tussen de Provincie Gelderland en het ministerie van Economie, Innovatie, Digitalisering en Energie van de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Oost NL is lead partner. “Nederlanders en Duitsers vullen elkaar op veel vlakken aan. Tegelijkertijd zien we dat de ecosystemen in beide landen nog onvoldoende met elkaar vervlochten zijn. Met het X-Borders-programma willen wij de interactie tussen start-ups en hubs in Nederland en Duitsland versterken,” aldus projectleider Hans Brouwers.

Een week bij een partner-hub in het buurland

Het project bestaat uit een ‘Event Exchange’ en een ‘Get Connected Week’. Tijdens de ‘Event Exchange’ kunnen Nederlandse en Duitse start-ups evenementen in het buurland bezoeken om de groei van hun bedrijf te stimuleren. De bedrijven kunnen hun ideeën voor een publiek met gevestigde bedrijven en investeerders pitchen en hun netwerk uitbreiden. Tijdens de ‘Get Connected Week’ worden start-ups gedurende een werkweek bij een partner-hub in het buurland ondergebracht. Start-ups volgen daarbij een intensief programma waarin zij onder begeleiding van de hub hun business cases kunnen valideren. Zo kunnen ze toegang krijgen tot nieuwe markten en de kans op investeringen vergroten. Digital start-ups die aan het programma willen deelnemen, kunnen zich hier aanmelden.

Diverse Nederlandse en Duitse partners betrokken

Vanuit Gelderland zijn Health Valley, Foodvalley NL, Briskr, KIEMT, IPKW, StartLife, Starthub Wageningen, Novio Tech Campus en Gelderland Valoriseert betrokken. Vanuit Limburg en Overijssel zijn respectievelijk Brightlands en Novel-T aangehaakt. Daarnaast is ook Techleap.NL, het voormalige StartupDelta met special Envoy Prins Constantijn van Oranje, aan het project verbonden. Aan Duitse zijde nemen de zes verschillende ‘Digihubs’ uit Münster, Essen, Düsseldorf, Köln, Aachen en Bonn deel aan het X-Borders-project.

“Zakendoen over de grens is moeite waard”

Op 19 april 2018 werd al de intentieverklaring ‘Hubs connected, crossing borders’ getekend. Michiel Scheffer, voormalig Gedeputeerde Economie, Innovatie, Europa van provincie Gelderland, was toen al enthousiast over het project. ‘Door samen te werken zorgen we voor een zachte landing voor start-ups op de Nederlandse en Duitse markt. Veel start-ups werken al samen met andere ‘hubs’ in de wereld. Maar wat is er nu logischer dan samenwerken met onze buren?”, aldus Scheffer. “Voor startende ondernemers is het vaak lastig om zaken te doen over de grens. Toch is dat beslist de moeite waard. Met 18 miljoen inwoners is Nordrhein-Westfalen de grootste deelstaat van Duitsland. Andersom biedt Gelderland start-ups uit Nordrhein-Westfalen toegang tot de Nederlandse markt.”

Kennisuitwisseling besluitvormingsproces NRW en provincie Gelderland

Staatssekretär für Bundes- und Europaangelegenheiten Dr. Mark Speich en zijn medewerkers van de ‘Landesvertretung Noordrijn-Westfalen beim Bund’ uit Berlijn waren op bezoek in Gelderland. Zij wilden meer weten over het digitale besluitvormingsproces en de praktijk van flexwerken bij de provincie Gelderland. Bij dit bezoek wapperden de vlaggen van Noordrijn-Westfalen en die van Gelderland voor het Huis der Provincie in Arnhem op 20 augustus 2019.

Rugzak kantoor

Jan Fokke Heida, lid van het managementteam van de provincie Gelderland, heette de Duitse gasten welkom. Hij begon zijn speech met zijn rugzak om. Hij legde uit dat hij op die manier zijn kantoor bij zich droeg. De rugzak bevat wat hij nodig heeft om zijn werk te kunnen doen. Afhankelijk van het soort werk, een overleg of het uitwerken van een voorstel, bepaalt hij zijn werkplek in het vernieuwde kantoorgebouw van de provincie Gelderland.

Digitaal werken

Annemieke Bus, beleidsmedewerker bij de provincie, liet het digitale besluitvormingsproces zien en ging in op de veranderingen en vereisten die hiervoor nodig waren: een digitaal systeem en een veranderende werkcultuur. De uitgangspunten bij het besluitvormingsproces zijn: de schrijver is verantwoordelijk is voor de inhoud en hoeft dus niet meer achter parafen aan te gaan. En het vierogenprincipe geldt. Diegene die schrijft geeft geen akkoord op het voorstel. Dat doet een andere daartoe gemachtigde medewerker.Voor de digitalisering gingen ambtenaren fysiek op pad door de kantoren om hun voorstel te laten ondertekenen. In supermarktkarretjes transporteerden de collega’s van de postkamer de stapels documenten. Ook dat werd overbodig want de digitalisering maakte papierloos én plaatsonafhankelijk werken mogelijk.

Flexwerken en vertrouwen

De toehoorders luisterden vol belangstelling. Veel vragen gingen over het flexwerken en de eigen verantwoordelijkheid van de ambtenaar. Hoe weet je of iemand ook daadwerkelijk zijn uren maakt als hij/zij niet naar kantoor komt?Jan Fokke Heida legde uit deze werkwijze is gebaseerd op vertrouwen en niet op controle.

Cultuurverandering

De medewerkers van de Landesvertretung Noordrijn-Westfalen gingen na de plenaire sessie in kleine groepjes uiteen met medewerkers van diverse afdelingen van de provincie. Deze brachten hen naar hun flexplek en lieten van heel dichtbij zien hoe dat in de praktijk in zijn werk gaat. De kennisuitwisseling krijgt een vervolg: enkele medewerkers van de Landesvertretung Noordrijn-Westfalen komen nog een keer langs voor meer uitleg over de cultuurverandering die nodig is om deze manier van werken in te voeren.Na de lunch verzorgde Ingeborg Lindhoud nog een lezing over Duits-Nederlandse cultuurverschillen.

Grensoverschrijdende samenwerking bij waterbouwprojecten

De voorzitter van de ‘Generaldirektion Wasserstraßen und Schifffahrt’, Prof. Dr.-Ing. Hans-Heinrich Witte, en Hoofdingenieur directeur Rijkswaterstaat Noord-Nederland, Erica Slump, hebben in Duisburg een samenwerkingsovereenkomst ondertekend. Het doel van deze overeenkomst is het bevorderen en versnellen van noodzakelijke verkeersinfrastructuurprojecten aan de Nederlandse en Duitse vaarwegen met behulp van ervaringen en vakspecifieke kennis uit beide landen.

Als gevolg van demografische veranderingen en vanwege het gebrek aan ingenieurs dat daardoor ontstaat streven de landen naar een langetermijnsamenwerking op het gebied van onderhouds- en nieuwbouwwerkzaamheden.

Prof. Dr.-Ing. Hans-Heinrich Witte licht de redenen voor de samenwerking toe: “We willen meer vaart zetten achter de uitvoering van de geplande waterbouwprojecten in Duitsland en Nederland. Daarom wisselen we onze know-how uit. Rijkswaterstaat heeft jarenlange ervaring met contracten waarin de planning en bouw worden gecombineerd wij hebben veel kennis van gestandaardiseerde bouwwijzen. Daarvan willen we wederzijds profiteren.”

Concreet wil de Generaldirektion Wassertraßen und Schriffahrt (GDWS) pilotprojecten opstarten waarbij die planning en bouw hand in hand gaan. Rijkswaterstaat zal een ondersteunend team opzetten, dat de vaarwegen- en scheepvaartsinstanties ondersteunt bij het opstellen van de contracten en de uitvoering van de pilotprojecten. In ruil daarvoor levert de GDWS adviseurs, die Rijkswaterstaat over techniek en standaardprocedures zullen adviseren. Daarnaast stellen de GDWS en Rijkswaterstaat een stuurcommissie aan en richten ze een uitwisselingsprogramma in.

Samenwerking verder uitbreiden

Erica Slump is onder de indruk van de samenwerking: “Als goede buren werken we in de grensregio al succesvol samen, want waterwegen en scheepvaart zijn niet aan landsgrenzen gebonden. Met deze samenwerkingsovereenkomst gaan we nog een stap verder. De GDWS beschikt over uitgebreide kennis op het gebied van technologie en standaardisatie en Rijkswaterstaat beschikt over veel ervaring met contracten voor het plannen en bouwen. Rijkswaterstaat zal de GDWS bij de ontwikkeling van deze contracten ondersteunen. Dit is een goed voorbeeld van ‘goed noaberschap’. Samen zijn we nog beter op toekomstige uitdagingen voorbereid.”

De Generaldirektion Wasserstraßen und Schifffahrt en Rijkswaterstaat willen de samenwerking verder uitbreiden, zodat ze ook op de lange termijn kunnen blijven samenwerken. Het gemeenschappelijke doel is de verbetering van de capaciteit van de Nederlandse en Duitse binnenwaterwegen en mogelijke beperkingen voor de scheepvaart te vermijden.